వీర నరసింహ అష్టక స్తోత్రం

ఉగ్రమత్యుగ్రముగ్రోగ్రం శత్రుసంహారతత్పరం .
పాలితాశేషలోకేశం నారసింహం నమామ్యహం ..

అర్థం: 'మిక్కిలి ఉగ్రమైనవాడు, భయంకరమైనవాడు, శత్రువులను సంహరించడంలో అత్యంత ఆసక్తి గలవాడు, సమస్త లోకాలకు ప్రభువైనవాడు అయిన నరసింహస్వామికి నమస్కరిస్తున్నాను.'

వివరణ: ఈ శ్లోకం నరసింహస్వామి యొక్క ప్రధాన లక్షణాలను కీర్తిస్తుంది. 'ఉగ్ర' అంటే భయంకరమైనది, తీవ్రమైనది. హిరణ్యకశిపుని సంహరించడానికి నరసింహస్వామి ధరించిన రూపం అత్యంత భయంకరమైనది. ఆయన శత్రుసంహారతత్పరుడు, అంటే భక్తుల శత్రువులను నాశనం చేయడానికి ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంటాడు. అంతేకాకుండా, ఆయన సమస్త లోకాలకు ప్రభువు, అనగా సకల సృష్టిని పరిపాలించేవాడు. ఇది ఆయన జగద్రక్షకత్వాన్ని చాటిచెబుతుంది. భక్తుల పట్ల ఆయన వాత్సల్యం ఉన్నప్పటికీ, దుష్టుల పట్ల ఆయన ప్రదర్శించే క్రూరత్వం ఈ శ్లోకంలో 'ఉగ్ర' శబ్దంతో వ్యక్తీకరించబడింది.

స్వభక్తే యస్య వాత్సల్యమంబోధిరివ విద్యతే .
వీరం విష్ణ్వవతారం తం నారసింహం నమామ్యహం ..

అర్థం: 'తన భక్తుల పట్ల సముద్రమంతటి వాత్సల్యం గలవాడు, పరాక్రమశాలి, శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క అవతారం అయిన ఆ నరసింహస్వామికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.'

వివరణ: ఈ శ్లోకం నరసింహస్వామి యొక్క భక్తవాత్సల్యాన్ని వివరిస్తుంది. హిరణ్యకశిపుడు ప్రహ్లాదుని అనేక విధాలుగా బాధించినప్పుడు, ప్రహ్లాదుని రక్షించడానికి విష్ణువు నరసింహావతారాన్ని ఎత్తాడు. ప్రహ్లాదుని పట్ల ఆయన చూపిన ప్రేమ, కరుణ సముద్రమంత లోతైనవి అని ఇక్కడ పోల్చబడింది. ఆయన ఉగ్రరూపుడే అయినప్పటికీ, తన భక్తులకు అత్యంత ప్రియమైనవాడు, రక్షకుడు. 'వీరం' అనే పదం ఆయన ప్రదర్శించిన ధైర్యాన్ని, పరాక్రమాన్ని సూచిస్తుంది, ముఖ్యంగా హిరణ్యకశిపుని సంహరించిన సందర్భంలో. ఆయన శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క దశావతారాలలో ఒకటి.

మహావిష్ణుం మహీపాలం భయహారిణముత్తమం .
అనుత్తమదిష్టాంతం నారసింహం నమామ్యహం ..

అర్థం: 'శ్రీమహావిష్ణువు అయినవాడు, భూమిని పరిపాలించేవాడు, భయాన్ని పోగొట్టేవాడు, అన్నిటికంటే ఉత్తమమైనవాడు, సాటిలేని నిదర్శనమైన ఆ నరసింహస్వామికి నమస్కరిస్తున్నాను.'

వివరణ: ఈ శ్లోకం నరసింహస్వామి యొక్క సర్వోత్కృష్టతను తెలియజేస్తుంది. ఆయన సాక్షాత్తు శ్రీమహావిష్ణువు. 'మహీపాలం' అంటే భూమిని పరిపాలించేవాడు లేదా రక్షించేవాడు. భక్తుల భయాలను పోగొట్టేవాడు. 'అనుత్తమదిష్టాంతం' అంటే సాటిలేని ఉదాహరణ లేదా నిదర్శనం. హిరణ్యకశిపునికి ఇచ్చిన వరాలన్నీ నిజమయ్యేలా, కానీ అతడు మరణించేలా, నరసింహస్వామి అవతరించి చూపిన లీలా విశేషం అద్వితీయం. ఆ లీల ఒక అద్భుతమైన, సాటిలేని నిదర్శనంగా నిలిచింది. ఆయన భక్తుల పాలిట అభయ ప్రదాత, దుష్టుల పాలిట భయంకరుడు.

జ్వలంతం జగతామీశం భక్తచిత్తాబ్జసంస్థితం .
దృప్తరిప్రాణసంహారినారసింహం నమామ్యహం ..

అర్థం: 'ప్రజ్వలించేవాడు, లోకాలకు అధిపతి, భక్తుల హృదయకమలంలో నివసించేవాడు, గర్వించిన శత్రువుల ప్రాణాలను హరించే ఆ నరసింహస్వామికి నమస్కరిస్తున్నాను.'

వివరణ: నరసింహస్వామి యొక్క ప్రకాశవంతమైన, తీవ్రమైన రూపాన్ని ఈ శ్లోకం వివరిస్తుంది. 'జ్వలంతం' అంటే ప్రకాశవంతంగా వెలిగేవాడు, ఆయన తేజస్సు, శక్తిని సూచిస్తుంది. ఆయన 'జగతామీశం', అనగా సకల లోకాలకు అధిపతి. అంతేకాకుండా, ఆయన తన భక్తుల హృదయ కమలంలో నివసిస్తాడు, అంటే భక్తులు నిరంతరం ఆయనను తమ హృదయాలలో ధ్యానిస్తారు. 'దృప్తరిప్రాణసంహారి' అంటే గర్వించిన శత్రువుల ప్రాణాలను తీసేవాడు. హిరణ్యకశిపుడు తన అహంకారంతో లోకాలను పీడించాడు, అలాంటి గర్విష్ఠులైన శత్రువులను సంహరించడానికి నరసింహస్వామి అవతరించాడు.

సర్వతోముఖమవ్యక్తం నఖాస్త్రం తీక్ష్ణలోచనం .
సర్వామర్త్యేష్వపి శ్రేష్ఠం నారసింహం నమామ్యహం ..

అర్థం: 'సర్వత్రా వ్యాపించి ఉన్నవాడు, వ్యక్తపరచలేనివాడు, గోళ్ళను ఆయుధాలుగా కలవాడు, తీక్షణమైన చూపులు కలవాడు, దేవతలందరిలోనూ శ్రేష్ఠుడైన ఆ నరసింహస్వామికి నమస్కరిస్తున్నాను.'

వివరణ: ఈ శ్లోకం నరసింహస్వామి యొక్క అద్భుతమైన లక్షణాలను వివరిస్తుంది. 'సర్వతోముఖం' అంటే అంతటా, ప్రతి చోటా వ్యాపించి ఉన్నవాడు. 'అవ్యక్తం' అంటే మాటలకు అతీతుడు, వ్యక్తపరచలేనివాడు. ఆయన గోళ్ళను ఆయుధాలుగా ఉపయోగించి హిరణ్యకశిపుని సంహరించాడు, ఇది ఆయన యొక్క ప్రత్యేకత. 'తీక్ష్ణలోచనం' అంటే పదునైన, తీవ్రమైన చూపులు కలవాడు; ఆయన తీక్షణమైన దృష్టి నుండి ఏదీ తప్పించుకోలేదు. ఆయన దేవతలందరిలోనూ శ్రేష్ఠుడు, ఎందుకంటే ఆయన స్వయంగా శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క అవతారం.

భీషణం భక్తచిత్తస్థం భూమౌ సర్వజనైర్నుతం .
తాపత్రయప్రహంతారం నారసింహం నమామ్యహం ..

అర్థం: 'భయంకరమైనవాడు, భక్తుల మనస్సులలో నివసించేవాడు, భూమిపై ప్రజలందరిచే స్తుతించబడేవాడు, తాపత్రయాలను పోగొట్టే ఆ నరసింహస్వామికి నమస్కరిస్తున్నాను.'

వివరణ: నరసింహస్వామి యొక్క రెండు విరుద్ధమైన లక్షణాలను ఈ శ్లోకం వివరిస్తుంది. ఆయన దుష్టులకు భీషణుడు, అంటే భయంకరమైనవాడు. అదే సమయంలో, ఆయన 'భక్తచిత్తస్థం', అంటే భక్తుల మనస్సులలో నివసించేవాడు, వారికి శాంతిని ప్రసాదించేవాడు. 'భూమౌ సర్వజనైర్నుతం' అంటే భూమి మీద ఉన్న ప్రజలందరిచే స్తుతించబడేవాడు. ఆయన 'తాపత్రయప్రహంతారం', అంటే ఆధ్యాత్మిక, ఆదిభౌతిక, ఆదిదైవిక అనబడే మూడు రకాల దుఃఖాలను (తాపత్రయాలను) ప్రహరించేవాడు (పోగొట్టేవాడు). నరసింహస్వామిని స్తుతించడం ద్వారా భక్తులు ఈ బాధల నుండి విముక్తి పొందుతారని నమ్మకం.

భద్రం భయంకరం భీతిహారిణం భూసురాశ్రయం .
స్తంభోద్భవం మహావీరం నారసింహం నమామ్యహం ..

అర్థం: 'శుభాన్ని కలిగించేవాడు, భయంకరమైనవాడు, భయాన్ని పోగొట్టేవాడు, బ్రాహ్మణులకు ఆశ్రయం ఇచ్చినవాడు, స్తంభం నుండి ఉద్భవించినవాడు, మహావీరుడైన ఆ నరసింహస్వామికి నమస్కరిస్తున్నాను.'

వివరణ: ఈ శ్లోకం నరసింహావతారానికి సంబంధించిన ముఖ్య ఘట్టాలను వివరిస్తుంది. ఆయన 'భద్రం', అంటే భక్తులకు శుభాన్ని, మంచిని కలిగించేవాడు. దుష్టులకు మాత్రం 'భయంకరం'. ఆయన 'భీతిహారిణం', అంటే భక్తుల భయాలను పోగొట్టేవాడు. 'భూసురాశ్రయం' అంటే బ్రాహ్మణులకు, సజ్జనులకు ఆశ్రయం ఇచ్చేవాడు, వారిని రక్షించేవాడు. స్తంభం నుండి ఆవిర్భవించిన (స్తంభోద్భవం) ఈయన, నరసింహావతార లీలలో అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టాన్ని సూచిస్తాడు. 'మహావీరం' అంటే గొప్ప పరాక్రమశాలి.

మృత్యుమృత్యుం మహేశానం సర్వదా స్తుత్యముత్తమం .
మహాజ్వాలం మహీపాలం నారసింహం నమామ్యహం ..

అర్థం: 'మృత్యువుకే మృత్యువైనవాడు, మహేశ్వరుడు, ఎల్లప్పుడూ స్తుతించదగినవాడు, ఉత్తముడు, గొప్ప తేజస్సు గలవాడు, భూమిని పాలించే ఆ నరసింహస్వామికి నమస్కరిస్తున్నాను.'

వివరణ: ఈ చివరి శ్లోకం నరసింహస్వామి యొక్క అత్యున్నత స్థితిని, శక్తిని వివరిస్తుంది. 'మృత్యుమృత్యుం' అంటే మృత్యువుకే మృత్యువు అయినవాడు. హిరణ్యకశిపుని చావులేని వరాన్ని సైతం నరసింహుడు అధిగమించి, మృత్యువుకే మృత్యువు అని నిరూపించాడు. ఆయన 'మహేశానం', అంటే గొప్ప ఈశ్వరుడు, సర్వాధికారి. 'సర్వదా స్తుత్యముత్తమం' అంటే ఎల్లప్పుడూ స్తుతించదగినవాడు, అన్నిటికంటే ఉత్తముడైనవాడు. 'మహాజ్వాలం' అంటే గొప్ప తేజస్సు, ప్రకాశం గలవాడు. 'మహీపాలం' అంటే భూమిని పరిపాలించేవాడు, రక్షించేవాడు. ఈ శ్లోకాలు నరసింహస్వామి యొక్క వివిధ గుణాలను, మహిమలను, లీలలను కీర్తిస్తూ, ఆయన సర్వోత్కృష్టతను చాటుతాయి.

ఉగ్రమత్యుగ్రముగ్రోగ్రం శత్రుసంహారతత్పరం .
పాలితాశేషలోకేశం నారసింహం నమామ్యహం ..
స్వభక్తే యస్య వాత్సల్యమంబోధిరివ విద్యతే .
వీరం విష్ణ్వవతారం తం నారసింహం నమామ్యహం ..
మహావిష్ణుం మహీపాలం భయహారిణముత్తమం .
అనుత్తమదిష్టాంతం నారసింహం నమామ్యహం ..
జ్వలంతం జగతామీశం భక్తచిత్తాబ్జసంస్థితం .
దృప్తరిప్రాణసంహారినారసింహం నమామ్యహం ..
సర్వతోముఖమవ్యక్తం నఖాస్త్రం తీక్ష్ణలోచనం .
సర్వామర్త్యేష్వపి శ్రేష్ఠం నారసింహం నమామ్యహం ..
భీషణం భక్తచిత్తస్థం భూమౌ సర్వజనైర్నుతం .
తాపత్రయప్రహంతారం నారసింహం నమామ్యహం ..
భద్రం భయంకరం భీతిహారిణం భూసురాశ్రయం .
స్తంభోద్భవం మహావీరం నారసింహం నమామ్యహం ..
మృత్యుమృత్యుం మహేశానం సర్వదా స్తుత్యముత్తమం .
మహాజ్వాలం మహీపాలం నారసింహం నమామ్యహం ..

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras