లక్ష్మీ నృసింహ కరావలంబ స్తోత్రం

శ్లోకం 1

శ్రీమత్పయోనిధి నికేతన చక్రపాణే భోగీంద్రభోగమణిరాజిత పుణ్యమూర్తే। యోగీశ శాశ్వత శరణ్య భవాబ్ధిపోత లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం।

క్షీరసాగరంలో పవళించి ఉన్నవాడా, తన చేతులలో సుదర్శన చక్రాన్ని ధరించినవాడా, ఓ భగవంతుడా నీకు నా నమస్కారాలు. సర్పరాజైన ఆదిశేషుని పడగలపై ఉన్న మణుల కాంతులతో ప్రకాశించే పుణ్యస్వరూపుడవు నీవు. యోగులకు ఈశ్వరుడవు, శాశ్వతుడవు, శరణు కోరదగిన వాడవు అయిన నిన్ను నేను ఆశ్రయిస్తున్నాను. సంసారమనే ఈ భయంకరమైన మహాసముద్రాన్ని దాటడానికి నీ పాదపద్మాలే నాకు ఏకైక నావ. ఓ లక్ష్మీనృసింహ స్వామీ, నన్ను అనుగ్రహించి కాపాడటానికి నీ అభయహస్తాలను నాకు అందించు.

ఈ శ్లోకంలోని పదాలకు లోతైన పౌరాణిక నేపథ్యం ఉంది. క్షీరసాగరం అనేది భగవంతుని దివ్యమైన నివాసస్థానాన్ని సూచిస్తుంది. చేతిలోని సుదర్శన చక్రం కాలానికి ప్రతీక. యోగీశ్వర అనే పదం భగవంతుడు పరమ జ్ఞానస్వరూపుడని స్పష్టం చేస్తుంది. భగవంతుని నివాసం కేవలం భౌతికం కాదని, అది పరమాత్మ తత్వమని సర్పరాజైన ఆదిశేషుని ఉనికి మనకు గుర్తుచేస్తుంది.

ఆధ్యాత్మిక కోణంలో చూస్తే, సంసారం అంటే జనన మరణాల అంతులేని చక్రం. ఇందులో చిక్కుకున్న జీవాత్మ తన స్వశక్తితో మాత్రమే బయటపడటం అసాధ్యం. కాబట్టి భగవంతుని కరుణ అనే నావ అత్యంత ఆవశ్యకం అవుతుంది. లక్ష్మీదేవితో కూడిన నరసింహుడు తన ఉగ్రరూపాన్ని విడిచిపెట్టిన శాంతమూర్తి. భక్తులు సులభంగా ఆశ్రయించగల ఈ కరుణామూర్తి అండ మాత్రమే అంతిమమైన మోక్షమార్గమని ఆదిశంకరాచార్యులు ఈ పంక్తుల ద్వారా మనకు బోధిస్తున్నారు.

శ్లోకం 2

బ్రహ్మేంద్రరుద్రమరుదర్క కిరీటకోటి సంఘట్టితాంఘ్రికమలామల కాంతికాంత। లక్ష్మీలసత్కుచ సరోరుహరాజహంస లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం।

బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు, శివుడు, వాయుదేవుడు, సూర్యుడు తదితర దేవతల కోటానుకోట్ల కిరీటాలు భగవంతుని పాదాలను తాకుతున్నాయి. ఆ సమయంలో ఆ కిరీటాలలోని రత్నాల ప్రకాశంతో నీ పాదకమలాలు అత్యంత శోభాయమానంగా వెలుగుతున్నాయి. లక్ష్మీదేవి వక్షస్థలమనే తామరపువ్వుపై విహరించే రాజహంస లాంటి ఓ భగవంతుడా, ఓ లక్ష్మీనృసింహ స్వామీ, నన్ను రక్షించడానికి నీ చేతులు చాచి నాకు ఆసరాగా నిలువు.

దేవతలు సైతం భగవంతుని పాదాలపై సాష్టాంగ నమస్కారం చేస్తున్నారనే వర్ణన పురాణాలలోని ఈశ్వర సంకల్పం యొక్క ఔన్నత్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. త్రిమూర్తులలోని బ్రహ్మ, శివుడు, అలాగే దిక్పాలకులైన ఇంద్రాదులు భగవంతుని సేవకులని ఇది స్పష్టం చేస్తుంది. లక్ష్మీదేవిని ప్రస్తావించడం భగవంతుని ఐశ్వర్యపూర్ణమైన స్థితిని ఎత్తిచూపడానికే.

తాత్వికంగా ఈ పంక్తులు పరమాత్మ సర్వాధిపత్యాన్ని మరియు మాయాదేవితో ఉన్న సంబంధాన్ని సూచిస్తాయి. రాజహంస అనేది పరమహంస అయిన ఈశ్వరుడిని, తామర అనేది స్వచ్ఛతను ప్రతిబింబిస్తాయి. అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టి సర్వస్వం ఈశ్వరునికి అర్పించినవారికే మోక్షం సాధ్యమవుతుందని దేవతల నమస్కారం ద్వారా ఆచార్యులు మనకు నేర్పుతున్నారు. అందువల్ల అన్నిటికీ అతీతుడైన ఆ పరమాత్మ చేయూత కోసం మనం ఎప్పుడూ ప్రార్థించాలి.

శ్లోకం 3

సంసారదావగహనాకర భీకరోరు జ్వాలావలీభిరతిదగ్ధతనూరుహస్య। త్వత్పాదపద్మసరసీరుహమాగతస్య లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం।

సంసారమనే దట్టమైన అడవిలో వ్యాపించిన కార్చిచ్చు యొక్క భయంకరమైన మంటల సెగలకు నా శరీరం అంతా కాలిపోతోంది. తాపత్రయాలతో అల్లాడిపోయిన నేను కొంచెం ఉపశమనం కోసం నీ పాదాలనే తామరకొలనును శరణు జొచ్చాను. ఓ కరుణామూర్తి అయిన లక్ష్మీనృసింహా, ఈ కష్టాల నుండి నన్ను గట్టెక్కించడానికి నీ దివ్యమైన హస్తాలను నాకు అందించి నన్ను ఆదుకో.

భౌతిక ప్రపంచాన్ని భయంకరమైన ఒక కార్చిచ్చుగా ఇక్కడ పోల్చారు. పురాణాలలో ప్రాపంచిక జీవితం యొక్క నశ్వరతను, దుఃఖాలను దావాగ్నిగా చిత్రీకరించడం సర్వసాధారణం. భగవంతుని పాదాలను తామరకొలనుతో పోల్చడానికి కారణం దాని చల్లదనం మరియు ప్రశాంతత.

వేదాంత దర్శనం ప్రకారం అవిద్య లేదా అజ్ఞానమే సంసారంలోని ఈ తాపాలకు కారణం. ఆధ్యాత్మికం, ఆధిభౌతికం, ఆధిదైవికం అనే మూడు రకాల దుఃఖాలతో జీవాత్మ నిరంతరం పీడించబడుతుంది. దీని నుండి బయటపడటానికి ఏకైక మార్గం భగవంతుని పాదాలను ఆశ్రయించడమే. ఈశ్వరస్మరణ అనే అమృత సరోవరంలో మునిగినప్పుడు మాత్రమే భౌతిక దుఃఖాలు ఉపశమిస్తాయి. పరమాత్మ పట్ల పరిపూర్ణమైన శరణాగతి మాత్రమే తాపత్రయాలను తొలగించడానికి సహాయపడే ఏకైక మార్గమని ఈ శ్లోకం గుర్తుచేస్తుంది.

శ్లోకం 4

సంసారజాలపతితస్య జగన్నివాస సర్వేంద్రియార్థబడిశాగ్రఝషోపమస్య। ప్రోత్కంపితప్రచురతాలుకమస్తకస్య లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం।

లోకానికంతటికీ నివాసస్థానమైన ఓ భగవంతుడా, సంసారమనే పెద్ద వలలో నేను చిక్కుకున్నాను. గాలానికి తగిలించిన ఎరను మింగబోయి ప్రాణాపాయంలో పడిన చేపలాంటిది నా పరిస్థితి. ఇంద్రియ సుఖాలనే గాలానికి చిక్కుకుని నా ప్రాణం విలవిలలాడుతోంది. ఓ లక్ష్మీనృసింహ స్వామీ, ఈ భయానకమైన పరిస్థితి నుండి నన్ను రక్షించడానికి నీ అభయహస్తాలను నాకు ప్రసాదించు.

చేప ఎర రుచికి ఆకర్షితమై తన ప్రాణాలను ఎలా ప్రమాదంలో పడేసుకుంటుందో, మనిషి భౌతిక సుఖాల వెంట పడి తన పతనాన్ని తానే కొనితెచ్చుకుంటాడనే పౌరాణిక సత్యాన్ని ఇక్కడ వివరిస్తున్నారు. జగన్నివాస అనే సంబోధన భగవంతుడు సర్వవ్యాపి అని స్పష్టం చేస్తుంది.

తాత్వికంగా ఈ శ్లోకం ఇంద్రియ నిగ్రహం యొక్క ప్రాముఖ్యతను ఎత్తిచూపుతుంది. శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రసం, గంధం అనే పంచేంద్రియ విషయాలే మనిషిని సంసార బంధనంలో బంధించే గాలాలు. దీని నుండి తప్పించుకోవడానికి ప్రయత్నించినకొద్దీ జీవుడు మరింత లోతుగా కూరుకుపోతాడు. అజ్ఞానమనే ఈ మోహవలయం నుండి తప్పించుకోవడానికి కేవలం స్వప్రయత్నం చాలదు, ఈశ్వరుని కృప కూడా అత్యంత ఆవశ్యకం. భగవంతునికి పూర్తిగా శరణాగతి చెందడమే ఏకైక పరిష్కారం.

శ్లోకం 5

సంసారకూపమతిఘోరమగాధమూలం సంప్రాప్య దుఃఖశతసర్పసమాకులస్య। దీనస్య దేవ కృపయా పదమాగతస్య లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం।

అతి భయంకరమైన మరియు అంతుచిక్కని లోతు ఉన్న సంసారమనే చీకటి నూతిలో నేను పడిపోయాను. వందలాది దుఃఖాలనే విషసర్పాలతో నిండి ఉన్న ఒక భయంకరమైన బావి ఇది. దీనుడను మరియు నిస్సహాయుడనైన నేను వేరే దారిలేక నీ పాదాలను శరణు వేడాను. ఓ దయామయుడైన లక్ష్మీనృసింహ స్వామీ, ఈ కఠోరమైన బాధల నుండి నన్ను బయటకు తీయడానికి నీ చేతులను నాకు అందించు.

పురాణాలలో మరియు ఇతిహాసాలలో ప్రాపంచిక జీవితాన్ని తరచుగా అంధకూపం అనగా చీకటి బావితో పోల్చడం కనిపిస్తుంది. ఒకసారి పడిపోతే సొంత శక్తితో బయటకు రాలేని ఒక దుర్భర స్థితి ఇది. పాములు ప్రాపంచిక జీవితంలోని కష్టాలను మరియు ఆపదలను సూచిస్తాయి.

ఆధ్యాత్మిక స్థాయిలో, అగాధమైన బావి మనిషి యొక్క అజ్ఞానాన్ని, అవిద్యను ప్రతిబింబిస్తుంది. పాములు మనలోని చెడు ఆలోచనలు, కర్మఫలాలు మరియు కోరికలు. అవి నిరంతరం మనల్ని కాటేస్తూ ఆధ్యాత్మిక పురోగతిని అడ్డుకుంటాయి. తన నిస్సహాయతను గుర్తించి అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టి భగవంతుని పాదాలను ఆశ్రయించినప్పుడు మాత్రమే నిజమైన మోక్షం సాధ్యమవుతుంది. దీనదయాళువైన భగవంతుని కరుణ మాత్రమే ఈ సంసారకూపం నుండి బయటపడే ఏకైక మార్గం.

శ్లోకం 6

సంసారభీకరకరీంద్రకరాభిఘాత నిష్పీడ్యమానవపుషః సకలార్తినాశ। ప్రాణప్రయాణభవభీతిసమాకులస్య లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం।

సకల దుఃఖాలను నశింపజేసే ఓ భగవంతుడా, సంసారమనే మదించిన ఏనుగు తొండం దెబ్బలకు నా శరీరం అంతా నలిగిపోయింది. మరణభయంతో మరియు ప్రాణం ఎప్పుడు పోతుందో అనే ఆందోళనతో నా మనస్సు అత్యంత వ్యాకులత చెందుతోంది. ఓ లక్ష్మీనృసింహ స్వామీ, ఈ భయంకరమైన భయం నుండి మరియు బాధల నుండి నన్ను రక్షించడానికి నీ అభయ హస్తాలను నాకు అందించు.

గజేంద్ర మోక్షం వంటి పౌరాణిక కథలను గుర్తుచేసే పంక్తులు ఇవి. మదించిన ఏనుగు సర్వస్వానికీ నాశనం కలిగించినట్లుగా, కాలం మనిషి భౌతిక సంపదలన్నింటినీ హరించివేస్తుంది. సకలార్థినాశ అనే సంబోధన ఈశ్వరుడు మాత్రమే దుఃఖాలను శాశ్వతంగా తొలగించగలవాడు అని స్పష్టం చేస్తుంది.

తాత్వికంగా ఈ శ్లోకం మరణభయాన్ని గురించి మరియు దానికి గల కారణాలను చర్చిస్తుంది. భౌతిక శరీరంపై ఉన్న విపరీతమైన మోహమే మరణభయానికి మూలం. భగవన్నామ స్మరణ ద్వారా మరియు ఆత్మజ్ఞానం ద్వారా మాత్రమే ఈ భయాన్ని పారద్రోలవచ్చు. శరీరం నశ్వరమని, ఆత్మ శాశ్వతమని తెలుసుకోవడం ఈశ్వర అనుగ్రహంతో మాత్రమే లభిస్తుంది. కాబట్టి చివరి ఘడియలలో ప్రాణం పోయేటప్పుడు కలిగే భయాన్ని జయించడానికి భగవంతుని ఆశ్రయం తప్పనిసరిగా కావాలి.

శ్లోకం 7

సంసారసర్పవిషదిగ్ధమహోగ్రతీవ్ర దంష్ట్రాగ్రకోటిపరిదష్టవినష్టమూర్తేః। నాగారివాహన సుధాబ్ధినివాస శౌరే లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం।

గరుత్మంతుని వాహనంగా చేసుకున్నవాడా, అమృతసముద్రంలో నివసించే శౌరీ, నీకు ప్రణామాలు. సంసారమనే మహాసర్పం యొక్క అత్యంత ఉగ్రమైన, తీవ్రమైన విషపు కోరల కాటుకు నా శరీరం పూర్తిగా నశించిపోయింది. కోరికలనే విషం నా నరనరాన పాకింది. ఓ లక్ష్మీనృసింహ భగవానుడా, ఈ విషం నుండి నన్ను విముక్తుడిని చేసి నాకు నూతన జీవితాన్ని ప్రసాదించడానికి నీ దివ్యమైన చేయూతను ఇవ్వు.

ఈ శ్లోకంలో భగవంతుడిని నాగారివాహన అని సంబోధించారు. పాములకు శత్రువైన గరుత్మంతుడు భగవంతుని వాహనం. సంసారమనే పామును అంతం చేయడం గరుడవాహనుడైన భగవంతునికే సాధ్యమనే పౌరాణిక భావన ఇక్కడ వ్యక్తమవుతోంది. సుధాబ్ధినివాస అనేది మరణం లేని అమృత స్థితిని సూచిస్తుంది.

ఆధ్యాత్మికంగా సర్పం అనేది అహంకారాన్ని మరియు విషయసుఖాలను సూచిస్తుంది. ఈ అహంకారమనే విషం మనిషి ఆధ్యాత్మిక చైతన్యాన్ని పూర్తిగా నాశనం చేస్తుంది. అమృతం అనగా పరమ జ్ఞానం. అవిద్య అనే విషాన్ని తొలగించడానికి బ్రహ్మజ్ఞానమనే అమృతం అవసరం. ఆత్మజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించి జీవాత్మను జనన మరణ చక్రాల నుండి విముక్తుడిని చేసి శాశ్వతమైన ఆనందంలోకి నడిపించడం భగవంతుని దయ వల్ల మాత్రమే సాధ్యమని ఈ పంక్తులు సమర్థిస్తున్నాయి.

శ్లోకం 8

సంసారవృక్షమఘబీజమనంతకర్మ శాఖాయుతం కరణపత్రమనంగపుష్పం। ఆరుహ్య దుఃఖఫలితం చకితం దయాలో లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం।

ఓ దయామయుడైన భగవంతుడా, పాపమనే విత్తనం నుండి మొలకెత్తినదే సంసారమనే ఈ మహా వృక్షం. అంతులేని కర్మలే దీని శాఖలు. ఇంద్రియాలే దీని ఆకులు. కామమనే పూలు పూసే ఈ చెట్టుకు దుఃఖమనే ఫలాలు మాత్రమే కాస్తాయి. ఈ చెట్టు ఎక్కి ఎటూ పాలుపోక భయకంపితుడనైన నాకు, ఓ లక్ష్మీనృసింహ స్వామీ, రక్షణ కోసం నీ చేతులను అందించు.

భగవద్గీతలో మరియు ఉపనిషత్తులలో ప్రస్తావించిన సంసారవృక్షం యొక్క అద్భుతమైన వర్ణన ఈ శ్లోకంలో ఉంది. పురాణాలలో ఈ ప్రపంచాన్ని ఒక అశ్వత్థ వృక్షంగా చిత్రీకరించారు. అశ్వత్థం అంటే రేపటికి నిలిచి ఉండనిది అని అర్థం. భౌతిక ప్రపంచం యొక్క అనిత్యతను ఇది తెలియజేస్తుంది.

తాత్వికంగా ఈ శ్లోకం కర్మ సిద్ధాంతాన్ని చాలా సరళంగా వివరిస్తుంది. అవిద్య మరియు పాపకర్మలే జననానికి కారణం. కామమే మనిషిని తిరిగి కర్మల వైపు నడిపిస్తుంది. ఈ కర్మల ఫలితం ఎల్లప్పుడూ దుఃఖకారణంగానే ఉంటుంది. చెట్టుపై చిక్కుకున్న వ్యక్తికి కింద ఉన్నవారి సహాయం అవసరమైనట్లుగా, కర్మబంధనాలలో చిక్కుకున్న జీవాత్మకు మోక్షం లభించడానికి ఈశ్వరుని సహాయం అత్యంత అవసరం. నిష్కామ కర్మ ద్వారా మరియు భగవద్భక్తి ద్వారా మాత్రమే ఈ సంసార వృక్షాన్ని ఛేదించడం సాధ్యమవుతుంది.

శ్లోకం 9

సంసారసాగరవిశాలకరాలకాల నక్రగ్రహగ్రసితనిగ్రహవిగ్రహస్య। వ్యగ్రస్య రాగనిచయోర్మినిపీడితస్య లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం।

అనంతమైన సంసారమనే మహాసముద్రంలో నేను చిక్కుకుపోయాను. కాలమనే భయంకరమైన, అతిపెద్ద మొసలి నా శరీరాన్ని మింగేయడానికి సిద్ధంగా ఉంది. చుట్టూ ఎగిసిపడుతున్న కోరికల, వ్యామోహాల అలల తాకిడికి నా మనస్సు తీవ్రంగా కలత చెందుతోంది. ఓ లక్ష్మీనృసింహ స్వామీ, ఈ ఘోరమైన సముద్రం నుండి మరియు కాలుని బారి నుండి నన్ను రక్షించడానికి నీ చేతులను నాకు ఇవ్వు.

మార్కండేయ పురాణం లాంటి గ్రంథాలలో కాలుడిని అనగా యమధర్మరాజును సర్వనాశకమైన శక్తిగా చిత్రీకరించారు. ఇక్కడ కాలాన్ని క్రూరమైన మొసలితో పోల్చారు. నీటిలో మొసలికి అపారమైన బలం ఉన్నట్లుగా, సంసారంలో కాలానికి సర్వాధిపత్యం ఉంటుంది. కాలాన్ని ఎవరూ ఎదిరించలేరన్న సత్యాన్ని ఇది స్పష్టం చేస్తుంది.

ఆధ్యాత్మిక స్థాయిలో, జీవాత్మ జనన మరణాలనే సముద్రంలో పడి కొట్టుమిట్టాడుతోంది. రాగద్వేషాలనే అలలు మనిషి మనస్సును ఎప్పుడూ అశాంతికి గురిచేస్తాయి. వయసు పెరుగుతున్న కొద్దీ కాలమనే మొసలి మనల్ని మరణం వైపు లాక్కువెళుతుంది. భౌతికమైన కోరికలన్నీ వ్యర్థమని, ఈశ్వరుని కరుణ వల్ల మాత్రమే ఈ కాలచక్రం నుండి విముక్తి పొందగలమని ఆచార్యులు మనకు గుర్తుచేస్తున్నారు. భగవంతుని శరణుజొచ్చడం మాత్రమే అశాంతమైన మనస్సుకు శాంతిని ప్రసాదిస్తుంది.

శ్లోకం 10

సంసారసాగరనిమజ్జనముహ్యమానం దీనం విలోకయ విభో కరుణానిధే మాం। ప్రహ్లాదఖేదపరిహారపరావతార లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం।

కరుణా సముద్రుడవైన ఓ ప్రభూ, సంసారమనే ఈ మహాసముద్రంలో మునిగిపోయి స్పృహ కోల్పోయిన స్థితిలో ఉన్నాను నేను. దీనుడనైన నన్ను కరుణతో కటాక్షించు. తన పరమ భక్తుడైన ప్రహ్లాదుని బాధలన్నీ తీర్చడం కోసమే అద్భుతమైన అవతారం ఎత్తిన భగవంతుడవు నీవు. ఓ లక్ష్మీనృసింహ మూర్తీ, ఆనాటి నీ కరుణను ఈ భక్తుడిపై కూడా చూపించి నన్ను రక్షించడానికి నీ చేతులను అందించు.

భక్త ప్రహ్లాదుని కథయే ఈ శ్లోకానికి ప్రధాన పౌరాణిక నేపథ్యం. కన్నతండ్రి అయిన హిరణ్యకశిపుని చేతిలో ఎన్నో చిత్రహింసలు అనుభవించినా ప్రహ్లాదుడు ఈశ్వర విశ్వాసాన్ని వీడలేదు. భక్తుని పిలుపు విన్న వెంటనే స్తంభాన్ని చీల్చుకుని భగవంతుడు నరసింహుడిగా అవతరించాడు. భక్తవాత్సల్యానికి అత్యుత్తమ ఉదాహరణగా ఈ అవతారం పరిగణించబడుతుంది.

తాత్వికంగా ప్రహ్లాదుడు అనేది స్థిరమైన భక్తికి, శరణాగతికి ప్రతీక. ప్రాపంచిక జీవితంలోని దుఃఖాలలో మునిగిపోతున్నప్పటికీ భగవంతునిపై ఉన్న విశ్వాసాన్ని మనం కోల్పోకూడదు. అచంచలమైన భక్తి ఉంటే ఎలాంటి విపత్కర పరిస్థితులలోనైనా భగవంతుడు ఆదుకుంటాడనే గొప్ప సత్యాన్ని ఇది బోధిస్తుంది. తన అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టి పూర్తిగా ఈశ్వరుడినే నమ్ముకున్న భక్తుడిని భగవంతుడు ఎన్నటికీ విడిచిపెట్టడనే భరోసాను ఈ శ్లోకం ఇస్తుంది.

శ్లోకం 11

సంసారఘోరగహనే చరతో మురారే మారోగ్రభీకరమృగప్రచురార్దితస్య। ఆర్తస్య మత్సరనిదాఘసుదుఃఖితస్య లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం।

మురాసురుడిని వధించిన ఓ భగవంతుడా, సంసారమనే ఈ భయంకరమైన దట్టమైన అడవిలో అనాథలా తిరుగుతున్నాను నేను. కామమనే అత్యంత క్రూరమైన మరియు భయంకరమైన అడవి మృగం దాడులకు నేను నిరంతరం గురవుతున్నాను. దానికి తోడు, మాత్సర్యమనే వేసవి తాపానికి నా మనస్సు తీవ్రంగా అలసిపోయింది. దుఃఖితుడను, నిస్సహాయుడనైన నాకు, ఓ లక్ష్మీనృసింహ స్వామీ, నీ అనుగ్రహమనే చేయూతను అందించి నన్ను రక్షించు.

భగవంతుడిని ఇక్కడ మురారి అని సంబోధించారు. మురుడు అనే రాక్షసుడిని సంహరించినవాడు మురారి. పురాణాలలో రాక్షసులు మనిషిలోని దుర్గుణాలకు ప్రతీకలు. కాబట్టి మనిషిలోని అసుర భావాలను నశింపజేసేవాడు అని ఈ పేరుకు నిజమైన అర్థం. లౌకిక ప్రపంచాన్ని దట్టమైన అడవిగా, అక్కడున్న కామాన్ని క్రూర మృగంగా చిత్రీకరించారు.

వేదాంత దర్శనంలో కామం, క్రోధం, లోభం, మోహం, మదం, మాత్సర్యం అనేవాటిని జ్ఞానానికి శత్రువులైన అరిషడ్వర్గాలు అంటారు. ఇందులో కామం మరియు మాత్సర్యం మనిషిని అత్యధికంగా తప్పుదోవ పట్టిస్తాయి. కామమనే మృగం ఆధ్యాత్మిక చింతనను నాశనం చేస్తుంది. మాత్సర్యమనే వేసవి తాపం మనస్సులోని శాంతి అనే జలాన్ని ఇంకిపోయేలా చేస్తుంది. వీటి బారి నుండి రక్షణ పొందడానికి స్వప్రయత్నం సరిపోదు, భగవంతుని సంపూర్ణ కరుణ ఉంటేనే సాధ్యమని ఆచార్యులు వివరిస్తున్నారు.

శ్లోకం 12

బద్ధ్వా గలే యమభటా బహు తర్జయంతః కర్షంతి యత్ర భవపాశశతైర్యుతం మాం। ఏకాకినం పరవశం చకితం దయాలో లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం।

కరుణామయుడైన ఓ భగవంతుడా, నా చివరి దశలో యమకింకరులు నా మెడకు ఉరితాసి బిగించి నన్ను భయపెడుతూ క్రూరంగా లాగుకెళుతున్నారు. వందలాది ప్రాపంచిక బంధనాలతో బంధించబడిన నేను, పూర్తిగా ఒంటరినై, పరవశుడనై, భయంతో వణికిపోతున్నాను. దిక్కుతోచని ఈ భయంకరమైన స్థితిలో, ఓ లక్ష్మీనృసింహ స్వామీ, నన్ను కాపాడటానికి నీ చేతులను నాకు అందించు.

గరుడ పురాణం వంటి హిందూ గ్రంథాలలో పాపులైన మనుషుల మరణానంతర పరిస్థితిని వివరించే ఘట్టాలు ఇవి. యమదూతలు భయంకరమైన రూపంలో వచ్చి ప్రాణాన్ని తీసుకువెళ్ళే దృశ్యాన్ని ఇక్కడ కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపుతున్నారు. మనిషి తన జీవితకాలంలో సంపాదించిన బంధువులు, డబ్బు లేదా అధికారం ఏవీ ఈ ప్రయాణంలో తోడురావు అన్న సత్యాన్ని పురాణాలు ఎప్పుడూ గుర్తుచేస్తుంటాయి.

ఆధ్యాత్మిక దృక్పథంలో, మనిషి జీవితంలో పెనవేసుకున్న బంధాలు, వ్యామోహాలే నిజానికి వాడిని లాగుకెళ్ళే పాశాలు. జనన మరణ చక్రాలలోని ఈ అనివార్యమైన ఘట్టాన్ని ఎదుర్కోవడానికి జీవాత్మ ఎప్పుడూ ఒంటరిగానే వెళ్ళాలి. లౌకికపరమైన విజయాలేవీ ఆనాడు సహాయపడవు. మరణ సమయంలో కలిగే భయాన్ని, ఒంటరితనాన్ని పోగొట్టుకోవడానికి జీవితకాలమంతా ఈశ్వరచింతనతో గడపడం అత్యవసరం. భగవంతునిపై ఉన్న పరిపూర్ణమైన శరణాగతి మాత్రమే మరణభయాన్ని దూరం చేసి మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

శ్లోకం 13

లక్ష్మీపతే కమలనాభ సురేశ విష్ణో యజ్ఞేశ యజ్ఞ మధుసూదన విశ్వరూప। బ్రహ్మణ్య కేశవ జనార్దన వాసుదేవ లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం।

లక్ష్మీపతీ, నాభియందు పద్మము కలవాడా, దేవతలకు నాథుడా, సర్వవ్యాపియైన విష్ణుమూర్తీ, యజ్ఞాలకు ప్రభువా, యజ్ఞ స్వరూపుడా, మధు అనే రాక్షసుడిని సంహరించినవాడా, విశ్వమే స్వరూపంగా కలవాడా, బ్రాహ్మణ ప్రియుడా, కేశవా, జనులను రక్షించే జనార్దనా, వసుదేవ పుత్రుడైన వాసుదేవా నీకు నమస్కారాలు. అనేక నామాలతో కీర్తించబడే ఓ లక్ష్మీనృసింహ స్వామీ, నాకు నీ దివ్యమైన అభయహస్తాన్ని ప్రసాదించు.

విష్ణు సహస్రనామంలోని పలు ముఖ్యమైన నామాలను ఈ శ్లోకంలో పొందుపరిచారు. మధుకైటభులను వధించిన కథను మధుసూదన అనే నామం గుర్తుచేస్తుంది. భగవంతుని నాభిలోని కమలం నుండే సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మ ఉద్భవించాడని కమలనాభ అనే పదం స్పష్టం చేస్తుంది. మహాభారతంలోని విశ్వరూప దర్శనాన్ని కూడా ఈ పంక్తులు సూచిస్తున్నాయి.

ఈ నామాలన్నీ పరమాత్మ యొక్క విభిన్న భావాలను తాత్వికంగా ప్రతిబింబిస్తాయి. యజ్ఞేశ్వరుడు, యజ్ఞము కూడా భగవంతుడే అని చెప్పడం కర్మ, కర్మఫలం రెండూ ఈశ్వరుడే అనే అద్వైత భావనను చూపుతుంది. విశ్వరూపం అనగా ఈ కనిపించే ప్రపంచమంతా భగవంతుని యొక్క అనేక రూపాలే అన్న సత్యాన్ని స్పష్టం చేస్తుంది. సకల నామరూపాలకు అతీతుడైన పరబ్రహ్మమే భక్తులను అనుగ్రహించడానికి లక్ష్మీనరసింహుడిగా అవతరించాడని ఈ స్తుతి ద్వారా ఆచార్యులు సమర్థిస్తున్నారు.

శ్లోకం 14

ఏకేన చక్రమపరేణ కరేణ శంఖమన్యేన సింధుతనయామవలంబ్య తిష్ఠన్। వామేతరేణ వరదాభయపద్మచిహ్నం లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం।

ఒక చేతిలో సుదర్శన చక్రాన్ని, మరో చేతిలో పాంచజన్యం అనే శంఖాన్ని ధరించి శోభిల్లుతున్నాడు భగవంతుడు. ఇంకొక చేతితో సముద్రుని కుమార్తె అయిన లక్ష్మీదేవిని ఆలింగనం చేసుకుని ఉన్నాడు. నాలుగవ చేతితో భక్తులకు అనుగ్రహాన్ని, అభయాన్ని ప్రసాదించే చిన్ముద్రను లేదా పద్మచిహ్నాన్ని చూపుతూ నిలబడిన ఓ లక్ష్మీనృసింహ స్వామీ, నన్ను కాపాడటానికి నీ చేతులను నాకు అందించు.

భగవంతుని దివ్యమైన రూపవర్ణన ఈ శ్లోకంలో కనిపిస్తుంది. చతుర్భుజుడైన మహావిష్ణువు రూపమే లక్ష్మీనరసింహునికి కూడా ఆపాదించబడింది. దేవతలు అమృతం కోసం పాలసముద్రాన్ని మథించినప్పుడే లక్ష్మీదేవి ఆవిర్భవించింది. అందుకే సింధుతనయ (సముద్రుని పుత్రిక) అనే సంబోధన ఇక్కడ చాలా సముచితం. శంఖుచక్రాలు దుష్టశిక్షణకు, శిష్టరక్షణకు భగవంతుడు ధరించే ఆయుధాలు.

తాత్వికంగా ఈ నాలుగు చేతులు మానవ జీవితంలోని నాలుగు పురుషార్థాలైన ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షాలను సూచిస్తాయి. చక్రం ధర్మ సంరక్షణను మరియు కాలచక్రాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. శంఖం అజ్ఞానాన్ని పారద్రోలే ఆధ్యాత్మిక నాదమైన ఓంకార స్వరూపం. లక్ష్మీదేవి జగత్తులోని మాయాశక్తికి మరియు ఐశ్వర్యానికి ప్రతీక. అభయముద్ర అనేది భక్తులకు భగవంతుడిచ్చే భరోసా. ఈశ్వరుడిని పరిపూర్ణంగా ఆశ్రయించిన వారికి ఎటువంటి భయం అవసరం లేదనే ఉన్నతమైన వేదాంత తత్వం ఇక్కడ వ్యక్తమవుతోంది.

శ్లోకం 15

అంధస్య మే హృతవివేకమహాధనస్య చోరైర్మహాబలిభిరింద్రియనామధేయైః। మోహాంధకారకుహరే వినిపాతితస్య లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం।

అంధుడనైన నా దగ్గర ఉన్న వివేకమనే గొప్ప సంపదను అత్యంత బలవంతులైన దొంగలు అపహరించారు. ఇంద్రియాలు అనే పేరున్న ఆ దొంగలు నన్ను ఆకర్షించి, మోహమనే కటిక చీకటితో నిండిన పెద్ద గుహలోకి నెట్టేశారు. దారి కానరాక నిస్సహాయంగా పడి ఉన్న నాకు, ఓ కరుణామూర్తి అయిన లక్ష్మీనృసింహ స్వామీ, రక్షణ కోసం నీ దివ్యమైన చేతులను అందించు.

ఇంద్రియాలను దొంగలతో మరియు అవిద్యను చీకటి గుహతో పోల్చే కావ్య కల్పన ఇది. అంధత్వం అంటే కేవలం కళ్ళు కనిపించకపోవడం కాదు, ఏది సత్యం, ఏది అసత్యం అని గ్రహించలేని అజ్ఞాన స్థితి. ఇంద్రియాలు ఎల్లప్పుడూ బాహ్య ప్రపంచంలోని సుఖాల వైపుకే మనిషిని లాగుతాయనే పౌరాణిక చింతనను ఇక్కడ ప్రదర్శిస్తున్నారు.

శంకరాచార్యులవారి అద్వైత వేదాంతంలోని ప్రధాన తత్వం ఈ పంక్తులలో నిండి ఉంది. మనిషికి ఉన్న అతిపెద్ద సంపద ఏది సత్యం, ఏది మిథ్య అని గుర్తించగల వివేకం. కళ్ళు, చెవులు వంటి పంచేంద్రియాలు ఈ వివేకాన్ని నాశనం చేసి మనిషిని భౌతిక వ్యామోహాల వైపు నడిపిస్తాయి. మోహమనే అంధకారంలో చిక్కుకున్న జీవాత్మ తన స్వంత శక్తితో బయటకు రావడం అసాధ్యం. కోల్పోయిన వివేకాన్ని, ఆత్మజ్ఞానాన్ని తిరిగి పొందాలంటే పరమాత్మ కృప ఒక్కటే మార్గమని ఈ శ్లోకం గుర్తుచేస్తుంది.

శ్లోకం 16

ప్రహ్లాదనారదపరాశరపుండరీక వ్యాసాదిభాగవతపుంగవహృన్నివాస। భక్తానురక్తపరిపాలనపారిజాత లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం।

ప్రహ్లాదుడు, నారద మహర్షి, పరాశరుడు, పుండరీకుడు, వేదవ్యాసుడు వంటి పరమ భక్తుల హృదయాలలో ఎల్లప్పుడూ నివసించేవాడు భగవంతుడు. తన పట్ల అచంచలమైన ప్రేమ, భక్తి ఉన్నవారిని రక్షించే విషయంలో ఆయన కల్పవృక్షం లాంటివాడు. భక్తుల కోరికలన్నింటినీ తీర్చే ఓ లక్ష్మీనృసింహ స్వామీ, నన్ను కూడా కరుణించి కాపాడటానికి నీ చేతులను నాకు అందించు.

భారతీయ పురాణాలలోని అత్యంత శ్రేష్ఠులైన భక్తుల సమూహాన్ని ఇక్కడ ప్రస్తావించారు. ప్రహ్లాదుడు, నారదుడు, వ్యాసుడు వంటివారి భక్తి మరియు అర్పణ భావం ఇతిహాసాలలో ప్రసిద్ధి. భగవంతుడైన విష్ణువు ఎప్పుడూ తన భక్తుల హృదయాలలోనే కొలువై ఉంటాడనే విశ్వాసాన్ని ఇది చూపిస్తుంది. స్వర్గంలోని పారిజాతం లేదా కల్పవృక్షం అడిగినదేదైనా ఇస్తుందో, అదేవిధంగా భగవంతుడు తన భక్తులకు అభీష్టాలను ప్రసాదిస్తాడు.

ఈశ్వరుడిని సాక్షాత్కరించుకోవడానికి నిజమైన భక్తి అవసరమని ఈ శ్లోకం స్పష్టం చేస్తుంది. జ్ఞానులైన మహర్షులు, నిష్కల్మషమైన భక్తులు ఇద్దరూ ఈశ్వరుని కరుణకు పాత్రులే. హృదయశుద్ధి ఉన్నవారు మాత్రమే భగవంతుడిని తమలో నిలుపుకోగలరు. భక్తానురక్తుడైన భగవంతుడు తనను నమ్ముకున్నవారిని ఎన్నటికీ విడిచిపెట్టడనే దృఢ విశ్వాసమే ఆధ్యాత్మిక సాధనకు పునాది. కాబట్టి ఉత్తమ భక్తుల మార్గాన్ని అనుసరించి స్వచ్ఛమైన భక్తితో భగవంతుడిని శరణువేడాలని ఆచార్యులు మనకు ఉద్బోధిస్తున్నారు.

శ్లోకం 17

లక్ష్మీనృసింహచరణాబ్జమధువ్రతేన స్తోత్రం కృతం శుభకరం భువి శంకరేణ। యే తత్పఠంతి మనుజా హరిభక్తియుక్తాస్తే యాంతి తత్పదసరోజమఖండరూపం।

లక్ష్మీనరసింహ స్వామి పాదకమలాలలోని మకరందాన్ని ఆస్వాదించే తుమ్మెదలా ఆ పాదాలలో లీనమైన శంకరాచార్యులచే రచింపబడినదే ఈ శుభకరమైన స్తోత్రం. ఎవరైతే మానవులు హరిభక్తితో ఈ స్తోత్రాన్ని భూమిపై పఠిస్తారో, వారు జనన మరణాలు లేని, శాశ్వతమైన ఆ భగవంతుని పాదాలను నిశ్చయంగా చేరుకుంటారు.

ఈ స్తోత్ర రచయితను మరియు దీని ఫలశ్రుతిని సూచించేది ఈ చివరి శ్లోకం. తనను తాను ఒక తుమ్మెదతో పోల్చుకోవడం ద్వారా ఆచార్యులవారి అత్యంత వినయం మరియు భక్తి ఇక్కడ వ్యక్తమవుతున్నాయి. తామరపువ్వులోని తేనెకు ఆకర్షితమైన తుమ్మెద పూర్తిగా అందులో లీనమైనట్లుగా, భక్తుడు ఈశ్వరునిలో లీనమైపోవాలనే అందమైన కావ్య కల్పన ఇది.

స్తోత్ర పఠనం యొక్క అంతిమ ఫలం భౌతిక లాభాలు కావని, మోక్షప్రాప్తియేనని ఫలశ్రుతి స్పష్టం చేస్తోంది. అఖండ రూపం అనేది భేదాలు లేని పరమాత్మ యొక్క నిజ స్వరూపం. అద్వైత వేదాంతం ప్రకారం జీవాత్మ, పరమాత్మ ఒక్కటయ్యే స్థితి ఇది. సంపూర్ణ భక్తితో, సమర్పణ భావంతో భగవంతుడిని స్తుతించే ఏ సామాన్యుడైనా ఈ పరమపదాన్ని పొందడానికి అర్హుడేనని భరోసా ఇస్తూ ఆదిశంకరాచార్యులు ఈ గొప్ప స్తోత్రాన్ని ముగించారు.

శ్రీమత్పయోనిధి నికేతన చక్రపాణే భోగీంద్రభోగమణిరాజిత పుణ్యమూర్తే।
యోగీశ శాశ్వత శరణ్య భవాబ్ధిపోత లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం। (1)

బ్రహ్మేంద్రరుద్రమరుదర్క కిరీటకోటి సంఘట్టితాంఘ్రికమలామల కాంతికాంత।
లక్ష్మీలసత్కుచ సరోరుహరాజహంస లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం। (2)

సంసారదావగహనాకర భీకరోరు జ్వాలావలీభిరతిదగ్ధతనూరుహస్య।
త్వత్పాదపద్మసరసీరుహమాగతస్య లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం। (3)

సంసారజాలపతితస్య జగన్నివాస సర్వేంద్రియార్థబడిశాగ్రఝషోపమస్య।
ప్రోత్కంపితప్రచురతాలుకమస్తకస్య లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం। (4)

సంసారకూపమతిఘోరమగాధమూలం సంప్రాప్య దుఃఖశతసర్పసమాకులస్య।
దీనస్య దేవ కృపయా పదమాగతస్య లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం। (5)

సంసారభీకరకరీంద్రకరాభిఘాత నిష్పీడ్యమానవపుషః సకలార్తినాశ।
ప్రాణప్రయాణభవభీతిసమాకులస్య లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం। (6)

సంసారసర్పవిషదిగ్ధమహోగ్రతీవ్ర దంష్ట్రాగ్రకోటిపరిదష్టవినష్టమూర్తేః।
నాగారివాహన సుధాబ్ధినివాస శౌరే లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం। (7)

సంసారవృక్షమఘబీజమనంతకర్మ శాఖాయుతం కరణపత్రమనంగపుష్పం।
ఆరుహ్య దుఃఖఫలితం చకితం దయాలో లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం। (8)

సంసారసాగరవిశాలకరాలకాల నక్రగ్రహగ్రసితనిగ్రహవిగ్రహస్య।
వ్యగ్రస్య రాగనిచయోర్మినిపీడితస్య లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం। (9)

సంసారసాగరనిమజ్జనముహ్యమానం దీనం విలోకయ విభో కరుణానిధే మాం।
ప్రహ్లాదఖేదపరిహారపరావతార లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం। (10)

సంసారఘోరగహనే చరతో మురారే మారోగ్రభీకరమృగప్రచురార్దితస్య।
ఆర్తస్య మత్సరనిదాఘసుదుఃఖితస్య లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం। (11)

బద్ధ్వా గలే యమభటా బహు తర్జయంతః కర్షంతి యత్ర భవపాశశతైర్యుతం మాం।
ఏకాకినం పరవశం చకితం దయాలో లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం। (12)

లక్ష్మీపతే కమలనాభ సురేశ విష్ణో యజ్ఞేశ యజ్ఞ మధుసూదన విశ్వరూప।
బ్రహ్మణ్య కేశవ జనార్దన వాసుదేవ లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం। (13)

ఏకేన చక్రమపరేణ కరేణ శంఖమన్యేన సింధుతనయామవలంబ్య తిష్ఠన్।
వామేతరేణ వరదాభయపద్మచిహ్నం లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం। (14)

అంధస్య మే హృతవివేకమహాధనస్య చోరైర్మహాబలిభిరింద్రియనామధేయైః।
మోహాంధకారకుహరే వినిపాతితస్య లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం। (15)

ప్రహ్లాదనారదపరాశరపుండరీక వ్యాసాదిభాగవతపుంగవహృన్నివాస।
భక్తానురక్తపరిపాలనపారిజాత లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం। (16)

లక్ష్మీనృసింహచరణాబ్జమధువ్రతేన స్తోత్రం కృతం శుభకరం భువి శంకరేణ।
యే తత్పఠంతి మనుజా హరిభక్తియుక్తాస్తే యాంతి తత్పదసరోజమఖండరూపం। (17).

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras