ബാലാ ഭുജംഗ സ്തോത്രം
ജഗദ്യോനിരൂപാം സുവേശീം ച രക്താം ഗുണാതീതസംജ്ഞാം മഹാഗുഹ്യഗുഹ്യാം ।
മഹാസർപ്പഭൂഷാം ഭവേശാദിപൂജ്യാം മഹാത്യുഗ്രബാലാം ഭജേऽഹം ഹി നിത്യാം ॥
പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഉറവിടമായവളും, മനോഹരമായ വേഷത്തോടുകൂടിയവളും, രക്തവർണ്ണമുള്ളവളും, ഗുണങ്ങൾക്കതീതയെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നവളും, അതീവ രഹസ്യങ്ങളിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും രഹസ്യമായവളും, മഹാസർപ്പങ്ങളെ ആഭരണമായി അണിഞ്ഞവളും, ഭഗവാൻ ശിവനാൽ പോലും പൂജിക്കപ്പെടുന്നവളും, അതിഭയങ്കരിയായ ബാലാരൂപിണിയുമായ നിത്യാദേവിയെ ഞാൻ എന്നും ഭജിക്കുന്നു.
ഈ ശ്ലോകം ദേവിയുടെ അടിസ്ഥാന സ്വരൂപത്തെ വർണ്ണിക്കുന്നു. 'ജഗദ്യോനി' എന്നാൽ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഗർഭപാത്രം. ദേവിയാണ് ഈ കാണുന്ന പ്രപഞ്ചത്തെ മുഴുവൻ സൃഷ്ടിച്ചതും നിലനിർത്തുന്നതും. 'രക്താം' എന്ന പ്രയോഗം ദേവിയുടെ രജോഗുണത്തെയും സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള കഴിവിനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ അടുത്ത പദം 'ഗുണാതീതസംജ്ഞാം' എന്നാണ്, അതായത് സത്വം, രജസ്സ്, തമസ്സ് എന്നീ ത്രിഗുണങ്ങൾക്കും അതീതയാണ് ദേവി. ഈ ഗുണങ്ങളെ ഉപയോഗിച്ച് പ്രപഞ്ചം സൃഷ്ടിക്കുന്നുവെങ്കിലും ദേവി അവയാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല. 'മഹാഗുഹ്യഗുഹ്യാം' എന്നത് ദേവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ജ്ഞാനം ഏറ്റവും രഹസ്യവും ശ്രേഷ്ഠവുമാണെന്ന് പറയുന്നു. ഇത് താന്ത്രിക സാധനകളിലെയും ശ്രീവിദ്യയിലെയും പരമമായ സത്യത്തെയാണ് കുറിക്കുന്നത്. 'മഹാസർപ്പഭൂഷാം' എന്നത് കുണ്ഡലിനീ ശക്തിയുടെ പ്രതീകമാണ്. സർപ്പങ്ങൾ കാലത്തിന്റെയും മരണത്തിന്റെയും പ്രതീകം കൂടിയാണ്, അവയെ ആഭരണമാക്കുന്ന ദേവി കാലത്തിനും അതീതയാണ്. 'ഭവേശാദിപൂജ്യാം' എന്നതിലൂടെ ത്രിമൂർത്തികളാൽ പോലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന പരമശക്തിയാണ് ദേവിയെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. 'അത്യുഗ്രബാല' എന്നത് ദേവിയുടെ ഭയാനകവും എന്നാൽ ബാലസമാനവുമായ രൂപത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സംഹാരരുദ്രയും വാത്സല്യമയിയായ അമ്മയും ഒരേ ദേവിതന്നെയാണ്.
മഹാസ്വർണ്ണവർണ്ണാം ശിവപൃഷ്ഠസംസ്ഥാം മഹാമുണ്ഡമാലാം ഗളേ ശോഭമാനാം ।
മഹാചർമ്മവസ്ത്രാം മഹാശംഖഹസ്താം മഹാത്യുഗ്രബാലാം ഭജേऽഹം ഹി നിത്യാം ॥
മഹത്തായ സ്വർണ്ണത്തിന്റെ നിറമുള്ളവളും, ഭഗവാൻ ശിവന്റെ പുറത്ത് ഇരിക്കുന്നവളും, കഴുത്തിൽ വലിയ തലയോട്ടികൾ കോർത്ത മാലയാൽ ശോഭിക്കുന്നവളും, ആനത്തോൽ വസ്ത്രമായി ധരിച്ചവളും, കയ്യിൽ വലിയ ശംഖ് പിടിച്ചവളും, അതിഭയങ്കരിയായ ബാലാരൂപിണിയുമായ നിത്യാദേവിയെ ഞാൻ എന്നും ഭജിക്കുന്നു.
ഈ ശ്ലോകം ദേവിയുടെ ഉഗ്രവും എന്നാൽ തേജോമയവുമായ രൂപത്തെ വർണ്ണിക്കുന്നു. 'മഹാസ്വർണ്ണവർണ്ണാം' എന്നത് ദേവിയുടെ ദിവ്യമായ പ്രകാശത്തെയും ഐശ്വര്യത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 'ശിവപൃഷ്ഠസംസ്ഥാം' എന്ന പ്രയോഗത്തിന് ആഴത്തിലുള്ള അർത്ഥമുണ്ട്. ശിവൻ എന്നത് നിശ്ചലമായ പരമചൈതന്യമാണ്, ശക്തിയാകട്ടെ ചലനാത്മകമായ ഊർജ്ജവും. ആ ചൈതന്യത്തിന് മുകളിൽ, അതിനെ ആശ്രയിച്ച് എന്നാൽ അതിനെ നിയന്ത്രിച്ചുകൊണ്ട് ദേവി വിരാജിക്കുന്നു. ശിവൻ ശവതുല്യനായി കിടക്കുമ്പോൾ അതിനു മുകളിൽ നിൽക്കുന്ന കാളിയുടെ രൂപത്തെ ഇത് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ചലനശക്തി ദേവിയാണെന്ന തത്വമാണിത്. 'മഹാമുണ്ഡമാലാം' എന്നത് സംഹാരത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. പ്രപഞ്ചത്തെ സംഹരിക്കുമ്പോൾ ജീവജാലങ്ങളുടെ തലയോട്ടികൾ ദേവി മാലയായി അണിയുന്നു. ഇത് കാലചക്രത്തെയും, ജനനമരണങ്ങളെയും ദേവി നിയന്ത്രിക്കുന്നു എന്ന് കാണിക്കുന്നു. 'മഹാചർമ്മവസ്ത്രാം' (ആനത്തോൽ) എന്നത് അഹങ്കാരത്തെയും അജ്ഞാനത്തെയും നശിപ്പിക്കുന്നവളാണ് ദേവി എന്നതിൻ്റെ സൂചനയാണ്. 'മഹാശംഖഹസ്താം' എന്നത് പ്രണവമന്ത്രമായ ഓംകാരത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. നാദബ്രഹ്മസ്വരൂപിണിയാണ് ദേവി.
സദാ സുപ്രസന്നാം ഭൃതാസൂക്ഷ്മ സൂക്ഷ്മാം വരാഭീതിഹസ്താം ധൃതാവക്ഷപുസ്താം ।
മഹാകിന്നരേശീം ഭഗാകാരവിദ്യാം മഹാത്യുഗ്രബാലാം ഭജേऽഹം ഹി നിത്യാം ॥
എപ്പോഴും പ്രസന്നവദനയായവളും, സൂക്ഷ്മങ്ങളിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ രൂപം ധരിച്ചവളും, വരദാനവും അഭയവും നൽകുന്ന കൈകളോടുകൂടിയവളും, ജപമാലയും പുസ്തകവും ധരിച്ചവളും, കിന്നരന്മാരുടെയെല്ലാം അധിപയും, ഭഗരൂപത്തിലുള്ള വിദ്യയായവളും, അതിഭയങ്കരിയായ ബാലാരൂപിണിയുമായ നിത്യാദേവിയെ ഞാൻ എന്നും ഭജിക്കുന്നു.
ദേവിയുടെ സൗമ്യവും ജ്ഞാനപ്രദവുമായ ഭാവമാണ് ഇവിടെ വർണ്ണിക്കുന്നത്. 'സദാ സുപ്രസന്നാം' എന്നത് ദേവി തന്റെ ഭക്തരിൽ എപ്പോഴും പ്രസാദിക്കുന്നവളാണെന്ന് കാണിക്കുന്നു. 'സൂക്ഷ്മങ്ങളിൽ സൂക്ഷ്മം' എന്നത് ദേവിയെ സാധാരണ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കൊണ്ട് അറിയാൻ കഴിയില്ലെന്നും, അവൾ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനപരമായ, ഏറ്റവും ചെറിയ കണത്തിൽ പോലും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നുവെന്നും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 'വരാഭീതിഹസ്താം' (വരദ, അഭയ മുദ്രകൾ) എന്നത് ഭക്തർക്ക് ഐശ്വര്യങ്ങൾ നൽകി അനുഗ്രഹിക്കുകയും എല്ലാ ഭയങ്ങളിൽ നിന്നും രക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന അമ്മയുടെ ഭാവമാണ്. 'അക്ഷപുസ്താം' (ജപമാലയും പുസ്തകവും) എന്നത് ദേവി ജ്ഞാനസ്വരൂപിണിയാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. സരസ്വതീ ഭാവമാണിത്. 'മഹാകിന്നരേശീം' എന്നത് സംഗീതം, കലകൾ എന്നിവയുടെ അധിദേവതയാണ് ദേവി എന്ന് കാണിക്കുന്നു. 'ഭഗാകാരവിദ്യാം' എന്നത് ശ്രീവിദ്യയിലെ അതീവ രഹസ്യമായ ഒരു സങ്കൽപ്പമാണ്. 'ഭഗം' എന്നത് യോനിയെയും, സൃഷ്ടിയുടെ ഉറവിടത്തെയും, ആറ് ഐശ്വര്യങ്ങളെയും (ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം, യശസ്സ്, വീര്യം, ശ്രീ, ഐശ്വര്യം) പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഈ രൂപത്തിലുള്ള വിദ്യയാണ് ദേവി.
തിനീം തീകിനീനാം രവാം കിങ്കിണീനാം ഹഹാഹാഹഹാഹാമഹാലാപശബ്ദാം ।
തഥൈഥൈ തഥൈഥൈ മഹാനൃത്യനൃത്യാം മഹാട്യുഗ്രബാലാം ഭജേऽഹം ഹി നിത്യാം ॥
'തിനീം, തീകിനീം' എന്നിങ്ങനെയുള്ള ശബ്ദങ്ങളും, കിങ്ങിണികളുടെ നാദവും, 'ഹഹാഹാ ഹഹാഹാ' എന്നിങ്ങനെയുള്ള വലിയ അട്ടഹാസങ്ങളോടും കൂടിയവളും, 'തഥൈഥൈ തഥൈഥൈ' എന്ന താളത്തിൽ മഹത്തായ നൃത്തം ചെയ്യുന്നവളുമായ അതിഭയങ്കരിയായ ബാലാരൂപിണിയായ നിത്യാദേവിയെ ഞാൻ എന്നും ഭജിക്കുന്നു.
ഈ ശ്ലോകം ദേവിയുടെ ചലനാത്മകവും ശബ്ദമയവുമായ രൂപത്തെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ദേവിയുടെ നൃത്തം പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, സംഹാര താളത്തെയാണ് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. 'തിനീം, തീകിനീം' പോലുള്ള ശബ്ദങ്ങൾ താന്ത്രിക ബീജാക്ഷരങ്ങളെയോ അല്ലെങ്കിൽ ദേവിയുടെ നൃത്തത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന നിഗൂഢമായ ധ്വനികളെയോ ആകാം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. കിങ്ങിണികളുടെ ശബ്ദം ആനന്ദത്തെയും ചലനത്തെയും കുറിക്കുന്നു. 'ഹഹാഹാ' എന്ന അട്ടഹാസം ദേവിയുടെ സംഹാരരൂപത്തെയും ഭയത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന ശക്തിയെയും കാണിക്കുന്നു. 'തഥൈഥൈ' എന്ന താളം നടരാജനായ ശിവന്റെ താണ്ഡവത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ ദേവി തന്നെയാണ് മഹാനൃത്തം ചെയ്യുന്നത്. ഇത് പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ ദേവിയുടെ നൃത്തവേദിയാണെന്നും, എല്ലാ ചലനങ്ങളും താളങ്ങളും ദേവിയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്നുവെന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു.
നനാനാരിരീരീമഹാഗീശശംഭൂ ഹുഹൂവൂഹുഹൂവൂപശോ രക്തപാനാം ।
ധിമിൻധീം ധിമിൻധീം മൃദംഗസ്യ ശബ്ദാം മഹാത്യുഗ്രബാലാം ഭജേऽഹം ഹി നിത്യാം ॥
'നനാ നാ രിരീരീ' എന്നിങ്ങനെയുള്ള മഹത്തായ ഗീതങ്ങളാകുന്നവളും, 'ഹുഹൂവൂ ഹുഹൂവൂ' എന്ന ശബ്ദത്തോടെ രക്തപാനം ചെയ്യുന്നവളും, 'ധിമിൻധീം ധിമിൻധീം' എന്ന മൃദംഗശബ്ദരൂപിണിയുമായ അതിഭയങ്കരിയായ ബാലാരൂപിണിയായ നിത്യാദേവിയെ ഞാൻ എന്നും ഭജിക്കുന്നു.
ഈ ശ്ലോകം ദേവിയുടെ സംഗീതമയവും രൗദ്രവുമായ ഭാവങ്ങളെ ഒരുമിപ്പിക്കുന്നു. 'നനാനാരിരീരീ' എന്നത് സംഗീതത്തിന്റെ, പ്രത്യേകിച്ചും സാമവേദ ഗാനത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മഭാവങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ദേവി നാദസ്വരൂപിണിയാണ്. എന്നാൽ അടുത്ത ഭാവം 'രക്തപാനാം' എന്നതാണ്. ഇത് ദുഷ്ടശക്തികളെയും അസുരന്മാരെയും നിഗ്രഹിച്ച് അവരുടെ രക്തം പാനം ചെയ്യുന്ന കാളി, ചാമുണ്ഡി തുടങ്ങിയ ഉഗ്രരൂപങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ലോകരക്ഷയ്ക്കായി ദേവി ഏത് ഭീകരരൂപവും സ്വീകരിക്കും എന്നാണിത് കാണിക്കുന്നത്. 'ധിമിൻധീം' എന്ന മൃദംഗനാദം യുദ്ധത്തിന്റെയും വിജയത്തിന്റെയും താളമാണ്. സംഗീതവും, രൗദ്രതയും, താളവും ദേവിയിൽ എങ്ങനെ സമ്മേളിക്കുന്നു എന്ന് ഈ ശ്ലോകം മനോഹരമായി വർണ്ണിക്കുന്നു.
മഹാചക്രസംസ്ഥാം ത്രിമാത്രാസ്വരൂപാം ശിവാർധാംഗഭൂതാം മഹാപുഷ്പമാലാം ।
മഹാദുഃഖഹർത്രീം മഹാപ്രേതസംസ്ഥാം മഹാത്യുഗ്രബാലാം ഭജേऽഹം ഹി നിത്യാം ॥
ശ്രീചക്രം പോലുള്ള മഹാചക്രങ്ങളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നവളും, ഓംകാരത്തിലെ മൂന്നു മാത്രകളുടെ (അ, ഉ, മ) സ്വരൂപമായവളും, ശിവന്റെ അർദ്ധാംഗമായവളും (അർദ്ധനാരീശ്വരി), വലിയ പുഷ്പമാലയണിഞ്ഞവളും, വലിയ ദുഃഖങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നവളും, മഹാപ്രേതത്തിന്റെ (സദാശിവന്റെ) മുകളിൽ ഇരിക്കുന്നവളും, അതിഭയങ്കരിയായ ബാലാരൂപിണിയുമായ നിത്യാദേവിയെ ഞാൻ എന്നും ഭജിക്കുന്നു.
ഇവിടെ ദേവിയുടെ താന്ത്രികവും ദാർശനികവുമായ തലങ്ങളെയാണ് വർണ്ണിക്കുന്നത്. 'മഹാചക്രസംസ്ഥാം' എന്നത് ദേവി ശ്രീചക്രത്തിന്റെ അധിദേവതയാണെന്ന് പറയുന്നു. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ് ശ്രീചക്രം. 'ത്രിമാത്രാസ്വരൂപാം' എന്നത് പ്രണവമന്ത്രമായ ഓംകാരത്തിന്റെ മൂന്നു ഭാഗങ്ങളും ദേവിതന്നെയാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നീ മൂന്നവസ്ഥകൾക്കും അതീതമായ തുരീയ അവസ്ഥയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. 'ശിവാർധാംഗഭൂതാം' എന്നത് ശിവനും ശക്തിയും രണ്ടല്ല, ഒരേ പരമതത്വത്തിന്റെ സ്ത്രീ-പുരുഷ ഭാവങ്ങളാണെന്ന അദ്വൈത സത്യത്തെ കാണിക്കുന്നു. 'മഹാദുഃഖഹർത്രീം' എന്നത് ഭക്തരുടെ ആത്മീയവും ഭൗതികവുമായ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്ന അമ്മയാണ് ദേവി എന്ന് ഉറപ്പുനൽകുന്നു. 'മഹാപ്രേതസംസ്ഥാം' എന്നത് മുൻപ് പറഞ്ഞ 'ശിവപൃഷ്ഠസംസ്ഥാം' എന്ന ആശയത്തിന്റെ മറ്റൊരു രൂപമാണ്. പ്രപഞ്ചം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ചലനമറ്റ ശിവൻ ശവതുല്യനാകുന്നു (പ്രേതം), അദ്ദേഹത്തിന് മുകളിൽ ഇരിക്കുന്ന ദേവി കാലത്തിനും പ്രളയത്തിനും അതീതയാണെന്ന് ഇത് കാണിക്കുന്നു.
സ്ഫുരത്പദ്മവക്ത്രാം ഹിമാംശോഃ കലാപാം മഹാകോമളാംഗീം സുരേശേന മാന്യാം ।
ജഗത്പാലനൈകാഗ്രചിത്താം സുപുഷ്ടാം മഹാത്യുഗ്രബാലാം ഭജേऽഹം ഹി നിത്യാം ॥
വികസിച്ച താമരപോലെ ശോഭിക്കുന്ന മുഖത്തോടുകൂടിയവളും, ചന്ദ്രക്കലയെ ആഭരണമായി അണിഞ്ഞവളും, അതീവ കോമളമായ ശരീരത്തോടുകൂടിയവളും, ദേവന്മാരുടെ അധിപനായ ഇന്ദ്രനാൽ പോലും ബഹുമാനിക്കപ്പെടുന്നവളും, ലോകത്തെ രക്ഷിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ച മനസ്സോടുകൂടിയവളും, സർവ്വ സമ്പൂർണ്ണയുമായ അതിഭയങ്കരിയായ ബാലാരൂപിണിയായ നിത്യാദേവിയെ ഞാൻ എന്നും ഭജിക്കുന്നു.
ദേവിയുടെ സൗന്ദര്യവും കാരുണ്യവും നിറഞ്ഞ ഭാവമാണ് ഈ ശ്ലോകത്തിൽ. 'സ്ഫുരത്പദ്മവക്ത്രാം' എന്നത് ദേവിയുടെ മുഖം ജ്ഞാനത്തിന്റെയും സൗന്ദര്യത്തിന്റെയും പ്രതീകമായ താമര പോലെ പരിശുദ്ധവും ശോഭയുള്ളതുമാണെന്ന് പറയുന്നു. 'ഹിമാംശോഃ കലാപാം' (ചന്ദ്രക്കല) എന്നത് ശാന്തി, കുളിർമ്മ, ആനന്ദം എന്നിവയുടെ പ്രതീകമാണ്. ഇത് ശിവനുമായുള്ള ദേവിയുടെ അഭേദ്യമായ ബന്ധത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 'മഹാകോമളാംഗീം' എന്നത് ദേവിയുടെ മാതൃഭാവത്തെയും വാത്സല്യത്തെയും കാണിക്കുന്നു. ഉഗ്രരൂപിയാണെങ്കിലും ഭക്തർക്ക് ദേവി അതീവ കോമളയാണ്. 'സുരേശേന മാന്യാം' എന്നത് ദേവിയുടെ പരമാധികാരത്തെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. 'ജഗത്പാലനൈകാഗ്രചിത്താം' എന്നത് ദേവിയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഭാവമാണ്. ഒരു അമ്മ തന്റെ കുഞ്ഞുങ്ങളെ എങ്ങനെയാണോ സംരക്ഷിക്കുന്നത്, അതുപോലെ ദേവി എപ്പോഴും ഈ പ്രപഞ്ചത്തെയും അതിലെ ജീവജാലങ്ങളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ ശ്രദ്ധാലുവാണ്.
മഹാദൈത്യനാശീം സുരാന്നിത്യപാലീം മഹാബുദ്ധിരാശിം കവീനാം മുഖസ്ഥാം ।
ജടീനാം ഹൃദിസ്ഥാം മനൂനാം ശിരഃസ്ഥാം മഹാത്യുഗ്രബാലാം ഭജേऽഹം ഹി നിത്യാം ॥
മഹത്തായ അസുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുന്നവളും, ദേവന്മാരെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കുന്നവളും, മഹത്തായ ബുദ്ധിയുടെ ഇരിപ്പിടമായവളും, കവികളുടെ നാവിൽ വസിക്കുന്നവളും, ജടാധാരികളായ ഋഷിമാരുടെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നവളും, മന്ത്രങ്ങളുടെയെല്ലാം മകുടമായി വർത്തിക്കുന്നവളും, അതിഭയങ്കരിയായ ബാലാരൂപിണിയുമായ നിത്യാദേവിയെ ഞാൻ എന്നും ഭജിക്കുന്നു.
ദേവി എങ്ങനെയാണ് വിവിധ തലങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് എന്ന് ഈ ശ്ലോകം വ്യക്തമാക്കുന്നു. 'മഹാദൈത്യനാശീം' എന്നത് ദുർഗ്ഗ, കാളി തുടങ്ങിയ രൂപങ്ങളിൽ ദേവി തിന്മയെ നശിപ്പിക്കുന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 'സുരാന്നിത്യപാലീം' എന്നത് ധർമ്മത്തെയും നന്മയെയും സംരക്ഷിക്കുന്ന ദേവിയുടെ കർത്തവ്യത്തെ കാണിക്കുന്നു. 'മഹാബുദ്ധിരാശിം' എന്നത് ദേവി ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഉറവിടമാണെന്ന് പറയുന്നു. 'കവീനാം മുഖസ്ഥാം' എന്നത് വാഗ്ദേവതയായ സരസ്വതിയായി ദേവി കവികൾക്ക് പ്രചോദനവും കഴിവും നൽകുന്നു എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 'ജടീനാം ഹൃദിസ്ഥാം' എന്നത് യോഗികൾക്കും ഋഷിമാർക്കും ധ്യാനത്തിലൂടെ ദർശനം നൽകുന്ന പരമചൈതന്യമാണ് ദേവി എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. 'മനൂനാം ശിരഃസ്ഥാം' എന്നതിന് മന്ത്രങ്ങളുടെയെല്ലാം പരമമായ ശക്തിയും ഉറവിടവും ദേവിയാണെന്ന് അർത്ഥം. എല്ലാ മന്ത്രങ്ങളും ആത്യന്തികമായി ദേവിയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
ഭുജംഗാഖ്യം മഹാസ്തോത്രം ത്രിഷു ലോകേഷു ദുർലഭം ।
മഹാസിദ്ധിപ്രദം ദിവ്യം ചതുർവർഗഫലപ്രദം ॥
ഭുജംഗം എന്ന പേരിലുള്ള ഈ മഹാസ്തോത്രം മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ദുർലഭമാണ്. ഇത് മഹത്തായ സിദ്ധികൾ നൽകുന്നതും ദിവ്യവും, ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നീ നാല് പുരുഷാർത്ഥങ്ങളെയും നൽകുന്നതുമാണ്.
സർവക്രതുഫലം ഭദ്രേ സർവവ്രതഫലം തഥാ ।
സർവദാനോദ്ഭവം പുണ്യം ലഭതേ നാത്ര സംശയഃ ॥
(ശിവൻ പാർവതിയോട് പറയുന്നു) അല്ലയോ മംഗളകാരിണീ, ഈ സ്തോത്രം ജപിക്കുന്നവന് എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളുടെയും ഫലവും, എല്ലാ വ്രതങ്ങളുടെയും ഫലവും, എല്ലാ ദാനങ്ങളുടെയും പുണ്യവും ലഭിക്കുന്നു എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
വിവാദേ കലഹേ ഘോരേ മഹാദുഃഖേ പരാജയേ ।
ഗ്രഹദോഷേ മഹാരോഗേ പഠേത് സ്തോത്രം വിചക്ഷണഃ ॥
തർക്കങ്ങളിലും, കലഹങ്ങളിലും, വലിയ ദുഃഖങ്ങളിലും, പരാജയങ്ങളിലും, ഗ്രഹദോഷങ്ങളിലും, വലിയ രോഗങ്ങളിലും ബുദ്ധിമാനായവൻ ഈ സ്തോത്രം പഠിക്കണം (ജപിക്കണം).
സർവേ ദോഷാ വിനശ്യന്തി ലഭതേ വാഞ്ഛിതം ഫലം ।
ദൂതീയാഗേ പഠേദ്ദേവി സർവശത്രുക്ഷയോ ഭവേത് ॥
(അങ്ങനെ ജപിക്കുന്നവന്റെ) എല്ലാ ദോഷങ്ങളും നശിക്കുകയും, ആഗ്രഹിച്ച ഫലം ലഭിക്കുകയും ചെയ്യും. അല്ലയോ ദേവീ, ദൂതീയാഗത്തിൽ ഇത് ജപിച്ചാൽ എല്ലാ ശത്രുക്കളും നശിക്കും.
മഹാചക്രേ പഠേദ്ദേവി ലഭതേ പരമം പദം ।
പൂജാന്തേ പഠതേ ഭക്ത്യാ മഹാബലിഫലപ്രദം ॥
അല്ലയോ ദേവീ, മഹാചക്രത്തിൽ (ശ്രീചക്രപൂജയിൽ) ഇത് ജപിക്കുന്നവൻ പരമപദം (മോക്ഷം) നേടുന്നു. പൂജയുടെ അവസാനം ഭക്തിയോടെ ജപിച്ചാൽ മഹാബലിയുടെ ഫലം ലഭിക്കും.
പിതൃഗേഹേ തുര്യപഥേ ശൂന്യാഗാരേ ശിവാലയേ ।
ബില്വമൂലേ ചൈകവൃക്ഷേ രതൗ മധുസമാഗമേ ॥
പിതൃഗൃഹത്തിലും, തുരീയ മാർഗ്ഗത്തിലും (യോഗമാർഗ്ഗത്തിൽ), വിജനമായ സ്ഥലത്തും, ശിവക്ഷേത്രത്തിലും, കൂവളത്തിന്റെ ചുവട്ടിലും, ഒറ്റപ്പെട്ട മരച്ചുവട്ടിലും, രതിയിലും, മധുസമാഗമത്തിലും (താന്ത്രിക സാധനയിൽ) ഈ സ്തോത്രം ജപിക്കാവുന്നതാണ്.
പഠേത് സ്തോത്രം മഹേശാനി ജീവന്മുക്തസ്സ ഉച്യതേ ।
ത്രികാലം പഠതേ നിത്യം ദേവീപുത്രത്വമാപ്നുയാത് ॥
അല്ലയോ മഹേശ്വരീ, ഈ സ്തോത്രം ജപിക്കുന്നവൻ ജീവന്മുക്തനായി പറയപ്പെടുന്നു. ദിവസവും മൂന്നുനേരം ഇത് ജപിക്കുന്നവൻ ദേവിയുടെ പുത്രനായിത്തീരുന്നു (ദേവിയുടെ പൂർണ്ണമായ കൃപയ്ക്ക് പാത്രമാകുന്നു).
ജഗദ്യോനിരൂപാം സുവേശീം ച രക്താം ഗുണാതീതസഞ്ജ്ഞാം മഹാഗുഹ്യഗുഹ്യാം .
മഹാസർപഭൂഷാം ഭവേശാദിപൂജ്യാം മഹാത്യുഗ്രബാലാം ഭജേഽഹം ഹി നിത്യാം ..
മഹാസ്വർണവർണാം ശിവപൃഷ്ഠസംസ്ഥാം മഹാമുണ്ഡമാലാം ഗലേ ശോഭമാനാം .
മഹാചർമവസ്ത്രാം മഹാശംഖഹസ്താം മഹാത്യുഗ്രബാലാം ഭജേഽഹം ഹി നിത്യാം ..
സദാ സുപ്രസന്നാം ഭൃതാസൂക്ഷ്മസൂക്ഷ്മാം വരാഭീതിഹസ്താം ധൃതാവക്ഷപുസ്താം .
മഹാകിന്നരേശീം ഭഗാകാരവിദ്യാം മഹാത്യുഗ്രബാലാം ഭജേഽഹം ഹി നിത്യാം ..
തിനീം തീകിനീനാം രവാം കിങ്കിണീനാം ഹഹാഹാഹഹാഹാമഹാലാപശബ്ദാം .
തഥൈഥൈ തഥൈഥൈ മഹാനൃത്യനൃത്യാം മഹാട്യുഗ്രബാലാം ഭജേഽഹം ഹി നിത്യാം ..
നനാനാരിരീരീമഹാഗീശശംബൂ ഹുഹൂവൂഹുഹൂവൂപശോ രക്തപാനാം .
ധിമിന്ധീം ധിമിന്ധീം മൃദംഗസ്യ ശബ്ദാം മഹാത്യുഗ്രബാലാം ഭജേഽഹം ഹി നിത്യാം ..
മഹാചക്രസംസ്ഥാം ത്രിമാത്രാസ്വരൂപാം ശിവാർധാംഗഭൂതാം മഹാപുഷ്പമാലാം .
മഹാദുഃഖഹർത്രീം മഹാപ്രേതസംസ്ഥാം മഹാത്യുഗ്രബാലാം ഭജേഽഹം ഹി നിത്യാം ..
സ്ഫുരത്പദ്മവക്ത്രാം ഹിമാംശോഃ കലാപാം മഹാകോമലാംഗീം സുരേശേന മാന്യാം .
ജഗത്പാലനൈകാഗ്രചിത്താം സുപുഷ്ടാം മഹാത്യുഗ്രബാലാം ഭജേഽഹം ഹി നിത്യാം ..
മഹാദൈത്യനാശീം സുരാന്നിത്യപാലീം മഹാബുദ്ധിരാശിം കവീനാം മുഖസ്ഥാം .
ജടീനാം ഹൃദിസ്ഥാം മനൂനാം ശിരഃസ്ഥാം മഹാത്യുഗ്രബാലാം ഭജേഽഹം ഹി നിത്യാം ..
ഭുജംഗാഖ്യം മഹാസ്തോത്രം ത്രിഷു ലോകേഷു ദുർലഭം .
മഹാസിദ്ധിപ്രദം ദിവ്യം ചതുർവർഗഫലപ്രദം ..
സർവക്രതുഫലം ഭദ്രേ സർവവ്രതഫലം തഥാ .
സർവദാനോദ്ഭവം പുണ്യം ലഭതേ നാത്ര സംശയഃ ..
വിവാദേ കലഹേ ഘോരേ മഹാദുഃഖേ പരാജയേ .
ഗ്രഹദോഷേ മഹാരോഗേ പഠേത്സ്തോത്രം വിചക്ഷണഃ ..
സർവേ ദോഷാ വിനശ്യന്തി ലഭതേ വാഞ്ഛിതം ഫലം .
ദൂതീയാഗേ പഠേദ്ദേവി സർവശത്രുക്ഷയോ ഭവത് ..
മഹാചക്രേ പഠേദ്ദേവി ലഭതേ പരമം പദം .
പൂജാന്തേ പഠതേ ഭക്ത്യാ മഹാബലിഫലപ്രദം ..
പിതൃഗേഹേ തുര്യപഥേ ശൂന്യാഗാരേ ശിവാലയേ .
ബില്വമൂലേ ചൈകവൃക്ഷേ രതൗ മധുസമാഗമേ ..
പഠേത്സ്തോത്രം മഹേശാനി ജീവന്മുക്തസ്സ ഉച്യതേ .
ത്രികാലം പഠതേ നിത്യം ദേവീപുത്രത്വമാപ്നുയാത് ..
Other stotras
