బాలా భుజంగ స్తోత్ర

జగద్యోనిరూపాం సువేశీం చ రక్తాం గుణాతీతసంజ్ఞాం మహాగుహ్యగుహ్యామ్ ।
మహాసర్పభూషాం భవేశాదిపూజ్యాం మహాత్యుగ్రబాలాం భజేऽహం హి నిత్యామ్ ॥

జగత్తుకు మూలకారణమైనది, చక్కని వస్త్రములు ధరించినది, ఎర్రని వర్ణములో ఉన్నది, త్రిగుణములకు అతీతమైనది, అత్యంత రహస్యమైన వాటికన్నా రహస్యమైనది, గొప్ప సర్పములను ఆభరణములుగా ధరించినది, శివుడు మొదలైన దేవతలచే పూజింపబడేది, అత్యంత ఉగ్రరూపిణియైన ఆ బాల స్వరూపిణిని నేను నిత్యము భక్తితో సేవిస్తున్నాను.

ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారి పరాశక్తి స్వరూపాన్ని వర్ణించారు. ఆమె ఈ జగత్తుకు మూలకారణం, అంటే సృష్టికి ఆది. 'రక్తాం' అనగా ఎర్రని వర్ణం. ఇది రజోగుణానికి, సృష్టికి, శక్తికి ప్రతీక. అయితే, వెంటనే 'గుణాతీతసంజ్ఞాం' అని చెప్పడం ద్వారా ఆమె సత్త్వ, రజో, తమో గుణాలకు అతీతమైనదని, నిర్గుణ పరబ్రహ్మ స్వరూపిణి అని స్పష్టం చేస్తున్నారు. 'మహాసర్పభూషాం' అంటే సర్పాలను ఆభరణాలుగా ధరించడం. సర్పాలు కుండలినీ శక్తికి, కాలానికి, పునర్జన్మకు సంకేతం. శివుడు మొదలైన దేవతలే ఆమెను పూజిస్తారనడం ఆమె సర్వోన్నత స్థానాన్ని సూచిస్తుంది. 'బాల' అంటే చిన్నపిల్ల అని అర్థం. ఆమె నిత్య యవ్వనవతి, సృష్టి ఆదిలో ఉన్న శక్తి స్వరూపం. ఉగ్రరూపంలో ఉన్నా, ఆమె భక్తులను కాపాడే తల్లి.

మహాస్వర్ణవర్ణాం శివపృష్ఠసంస్థాం మహాముండమాలాం గలే శోభమానామ్ ।
మహాచర్మవస్త్రాం మహాశంఖహస్తాం మహాత్యుగ్రబాలాం భజేऽహం హి నిత్యామ్ ॥

గొప్ప బంగారు వర్ణంలో ప్రకాశించేది, శివునిపై ఆసీనురాలైనది, మెడలో గొప్ప కపాల మాలను ధరించి శోభిల్లుతున్నది, గొప్ప చర్మాన్ని వస్త్రముగా ధరించినది, చేతిలో మహా శంఖమును పట్టుకున్నది, అత్యంత ఉగ్రరూపిణియైన ఆ బాల స్వరూపిణిని నేను నిత్యము భక్తితో సేవిస్తున్నాను.

ఇక్కడ అమ్మవారి ఉగ్ర స్వరూపాన్ని మరింత వివరిస్తున్నారు. 'స్వర్ణవర్ణాం' అనగా బంగారు కాంతి. ఇది జ్ఞానానికి, దివ్యత్వానికి చిహ్నం. 'శివపృష్ఠసంస్థాం' అంటే శివునిపై కూర్చుని ఉండటం. ఇది శక్తి లేకుండా శివుడు శవం వంటివాడని, శక్తియే శివునికి చైతన్యాన్ని ఇస్తుందని చెప్పే తాంత్రిక సిద్ధాంతాన్ని సూచిస్తుంది. 'మహాముండమాలాం' - కపాల మాల అహంకారాన్ని, మాయను జయించినదానికి ప్రతీక. ఇది అక్షరమాలలోని అక్షరాలకు కూడా సంకేతం. 'మహాచర్మవస్త్రాం' - జంతు చర్మాన్ని ధరించడం ప్రకృతిపై ఆమెకున్న అధికారాన్ని, నిర్లిప్తతను సూచిస్తుంది. 'మహాశంఖహస్తాం' - శంఖం నాదబ్రహ్మ స్వరూపం, ఓంకారానికి ప్రతీక.

సదా సుప్రసన్నాం భృతాసూక్ష్మసూక్ష్మాం వరాభీతిహస్తాం ధృతావక్షపుస్తామ్ ।
మహాకిన్నరేశీం భగాకారవిద్యాం మహాత్యుగ్రబాలాం భజేऽహం హి నిత్యామ్ ॥

ఎల్లప్పుడూ మిక్కిలి ప్రసన్నంగా ఉండేది, సూక్ష్మాతి సూక్ష్మమైన రూపమును ధరించినది, వరద, అభయ ముద్రలను చేతులతో చూపేది, జపమాలను, పుస్తకమును ధరించినది, గొప్ప కిన్నరులకు అధిపతి, భగ స్వరూపమైన విద్యారూపిణి, అత్యంత ఉగ్రరూపిణియైన ఆ బాల స్వరూపిణిని నేను నిత్యము భక్తితో సేవిస్తున్నాను.

ఆమె ఉగ్రరూపిణి అయినా, భక్తుల పట్ల ఎల్లప్పుడూ ప్రసన్నంగా ఉంటుందని ఈ శ్లోకం చెబుతోంది. 'సూక్ష్మాతి సూక్ష్మం'గా ఉండటం అంటే ఆమెను సాధారణ ఇంద్రియాలతో గ్రహించలేమని, ఆమె చైతన్య రూపంలో అంతటా వ్యాపించి ఉందని అర్థం. వరద, అభయ హస్తాలు భక్తులకు కోరికలు తీర్చి, భయాన్ని పోగొడతాయని సూచిస్తాయి. అక్షమాల, పుస్తకం ఆమె జ్ఞాన స్వరూపిణి అని, సరస్వతీ తత్వాన్ని కూడా కలిగి ఉందని తెలుపుతుంది. 'భగాకారవిద్యాం' అనేది శ్రీవిద్యలోని ఒక రహస్యమైన అంశాన్ని సూచిస్తుంది, ఆమె దివ్యమైన జ్ఞాన స్వరూపిణి అని అర్థం.

తినీం తీకినీనాం రవాం కింకిణీనాం హహాహాహహాహామహాలాపశబ్దామ్ ।
తథైథై తథైథై మహానృత్యనృత్యాం మహాత్యుగ్రబాలాం భజేऽహం హి నిత్యామ్ ॥

'తిని, తీకిని' వంటి కింకిణుల (చిరుగంటల) శబ్దాలు చేసేది, 'హ హ హ హ' అంటూ గొప్పగా అట్టహాసం చేసేది, 'తథై థై తథై థై' అనే లయకు అనుగుణంగా గొప్ప నాట్యం చేసేది, అత్యంత ఉగ్రరూపిణియైన ఆ బాల స్వరూపిణిని నేను నిత్యము భక్తితో సేవిస్తున్నాను.

ఈ శ్లోకం అమ్మవారి చైతన్యవంతమైన, లయబద్ధమైన స్వరూపాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆమె నడకలో, నాట్యంలో వచ్చే గజ్జల శబ్దాలు, ఆమె అట్టహాసం విశ్వంలో చలనాన్ని, శక్తి ప్రసారాన్ని సూచిస్తాయి. ఆమె చేసే నాట్యం శివుని తాండవం వలె సృష్టి, స్థితి, లయ కారకమైనది. ఈ శబ్దాలు, నాట్యం బీజాక్షరాల వలె శక్తివంతమైనవి. ఆమె కేవలం నిశ్చలమైన దేవత కాదు, నిరంతరం కదిలే, నాట్యమాడే విశ్వశక్తి.

ననానారిరీరీమహాగీశశమ్బూ హుహూవూహుహూవూపశో రక్తపానామ్ ।
ధిమిన్ధీం ధిమిన్ధీం మృదంగస్య శబ్దాం మహాత్యుగ్రబాలాం భజేऽహం హి నిత్యామ్ ॥

'ననా నారి రీరీ' వంటి గొప్ప గీతాలతో కూడినది, 'హు హూ వూ హు హూ' వంటి శబ్దాలు చేస్తూ రక్తాన్ని త్రాగేది, 'ధిమింధీం ధిమింధీం' అనే మృదంగ శబ్దాలతో కూడినది, అత్యంత ఉగ్రరూపిణియైన ఆ బాల స్వరూపిణిని నేను నిత్యము భక్తితో సేవిస్తున్నాను.

ఇక్కడ అమ్మవారి రౌద్ర రూపం, సంహార క్రియ వర్ణించబడింది. ఆమె చేసే నాట్యానికి, గీతానికి, మృదంగ నాదానికి మధ్య ఆమె 'రక్తపానం' చేస్తుంది. ఇది రాక్షసుల రక్తాన్ని తాగడాన్ని సూచిస్తుంది. తాత్వికంగా, భక్తులలోని కామ, క్రోధ, లోభ, మోహ, మద, మాత్సర్యాలనే అరిషడ్వర్గాలను, చెడు గుణాలను ఆమె సంహరించి, ఆ రక్తాన్ని స్వీకరిస్తుందని అర్థం. అంటే, ఆమె భక్తులను అంతర్గతంగా శుద్ధి చేస్తుంది.

మహాచక్రసంస్థాం త్రిమాత్రాస్వరూపాం శివార్ధాంగభూతాం మహాపుష్పమాలామ్ ।
మహాదుఃఖహర్త్రీం మహాప్రేతసంస్థాం మహాత్యుగ్రబాలాం భజేऽహం హి నిత్యామ్ ॥

గొప్ప చక్రమునందు (శ్రీచక్రం) నివసించేది, 'అ-ఉ-మ' అనే మూడు మాత్రల స్వరూపిణి (ఓంకార రూపిణి), శివుని శరీరంలో సగభాగమైనది, గొప్ప పుష్పమాలను ధరించినది, గొప్ప దుఃఖములను పోగొట్టేది, మహాప్రేతముపై ఆసీనురాలైనది, అత్యంత ఉగ్రరూపిణియైన ఆ బాల స్వరూపిణిని నేను నిత్యము భక్తితో సేవిస్తున్నాను.

'మహాచక్రసంస్థాం' అంటే ఆమె శ్రీచక్రంలో నివసించే శ్రీవిద్యా స్వరూపిణి. 'త్రిమాత్రాస్వరూపాం' అంటే ఆమె ప్రణవమైన ఓంకార స్వరూపం. 'శివార్ధాంగభూతాం' అనేది అర్ధనారీశ్వర తత్వాన్ని, శివశక్తుల అభేదాన్ని సూచిస్తుంది. 'మహాప్రేతసంస్థాం' అంటే చైతన్యం లేని శివుని (ప్రేతం)పై ఆసీనురాలై ఉండటం. శక్తియే శివునికి చలనాన్ని, జీవాన్ని ఇస్తుందని దీని అర్థం. భక్తుల యొక్క గొప్ప దుఃఖాలను కూడా ఆమె తొలగించగల కరుణామయి.

స్ఫురత్పద్మవక్త్రాం హిమాంశోః కలాపాం మహాకోమలాంగీం సురేశేన మాన్యామ్ ।
జగత్పాలనైకాగ్రచిత్తాం సుపుష్టాం మహాత్యుగ్రబాలాం భజేऽహం హి నిత్యామ్ ॥

వికసించిన పద్మం వంటి ముఖం కలది, చంద్రుని కిరణాల వంటి కాంతి కలది, మిక్కిలి కోమలమైన అంగములు కలది, దేవేంద్రునిచే గౌరవింపబడేది, జగత్తును పాలించడమందే ఏకాగ్రమైన చిత్తం కలది, చక్కగా పరిపుష్టమైనది, అత్యంత ఉగ్రరూపిణియైన ఆ బాల స్వరూపిణిని నేను నిత్యము భక్తితో సేవిస్తున్నాను.

ఈ శ్లోకం ఆమె ఉగ్ర రూపానికి భిన్నంగా సౌందర్య, కరుణా మూర్తిత్వాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆమె ముఖం పద్మం వలె అందంగా, ఆహ్లాదకరంగా ఉంటుంది. ఆమె శరీరం కోమలమైనది. ఆమె ఉగ్రంగా కనిపించినా, ఆమె చిత్తం ఎల్లప్పుడూ జగత్తును ఎలా పాలించాలి, రక్షించాలి అనే దానిపైనే లగ్నమై ఉంటుంది. ఇది తల్లి యొక్క లక్షణం. బయటకు కఠినంగా కనిపించినా, లోపల బిడ్డల సంరక్షణ గురించే ఆలోచిస్తుంది.

మహాదైత్యనాశీం సురాన్నిత్యపాలీం మహాబుద్ధిరాశిం కవీనాం ముఖస్థామ్ ।
జటీనాం హృదిస్థాం మనూనాం శిరఃస్థాం మహాత్యుగ్రబాలాం భజేऽహం హి నిత్యామ్ ॥

గొప్ప రాక్షసులను నాశనం చేసేది, దేవతలను నిత్యం పాలించేది, గొప్ప బుద్ధికి నిధి వంటిది, కవుల నోట (వాక్కుగా) ఉండేది, జడలు ధరించిన మునుల హృదయంలో ఉండేది, మంత్రాలకు శిరస్సు వంటిది, అత్యంత ఉగ్రరూపిణియైన ఆ బాల స్వరూపిణిని నేను నిత్యము భక్తితో సేవిస్తున్నాను.

ఈ శ్లోకం ఆమె రక్షణ, జ్ఞాన ప్రదాతృత్వ లక్షణాలను వివరిస్తుంది. ఆమె దుష్ట శిక్షణ, శిష్ట రక్షణ చేస్తుంది. ఆమె కేవలం శక్తి స్వరూపిణి మాత్రమే కాదు, జ్ఞాన స్వరూపిణి కూడా. అందుకే కవుల వాక్కులో, ఋషుల హృదయంలో, మంత్రాల సారంగా ఆమె నివసిస్తుంది. అంటే, వాక్సిద్ధి, జ్ఞానం, మంత్రసిద్ధి అన్నీ ఆమె అనుగ్రహం వలనే కలుగుతాయి.

భుజంగాఖ్యం మహాస్తోత్రం త్రిషు లోకేషు దుర్లభమ్ ।
మహాసిద్ధిప్రదం దివ్యం చతుర్వర్గఫలప్రదమ్ ॥

'భుజంగ' అనే పేరు గల ఈ గొప్ప స్తోత్రం మూడు లోకాలలోనూ చాలా దుర్లభమైనది. ఇది గొప్ప సిద్ధులను ఇచ్చేది, దివ్యమైనది మరియు ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షాలనే చతుర్విధ పురుషార్థ ఫలాలను ప్రసాదించేది.

ఇప్పటి నుండి స్తోత్రం యొక్క ఫలశ్రుతి, అంటే దీనిని పఠించడం వలన కలిగే ప్రయోజనాలు చెప్పబడుతున్నాయి. ఈ స్తోత్రం సామాన్యమైనది కాదని, ముల్లోకాలలోనూ దొరకడం కష్టమని చెప్పడం ద్వారా దీని గొప్పతనాన్ని నొక్కి చెబుతున్నారు. ఇది కేవలం కోరికలు తీర్చడమే కాక, జీవుని అంతిమ లక్ష్యమైన మోక్షాన్ని కూడా ఇస్తుందని చెప్పబడింది.

సర్వక్రతుఫలం భద్రే సర్వవ్రతఫలం తథా ।
సర్వదానోద్భవం పుణ్యం లభతే నాత్ర సంశయః ॥

ఓ కళ్యాణీ! (ఈ స్తోత్రాన్ని పఠించడం ద్వారా) అన్ని యజ్ఞాల ఫలం, అలాగే అన్ని వ్రతాల ఫలం, అన్ని దానాల వలన పుట్టే పుణ్యం లభిస్తుంది, ఇందులో ఎటువంటి సందేహం లేదు.

ఈ స్తోత్ర పారాయణ యొక్క మహిమను ఈ శ్లోకం వివరిస్తుంది. ఎన్నో కష్టతరమైన యజ్ఞాలు, వ్రతాలు, దానాలు చేయడం ద్వారా ఎంత పుణ్యం వస్తుందో, అంతటి పుణ్యం కేవలం ఈ స్తోత్రాన్ని భక్తితో చదవడం ద్వారా లభిస్తుందని చెప్పడం దీని విశిష్టతను తెలియజేస్తుంది.

వివాదే కలహే ఘోరే మహాదుఃఖే పరాజయే ।
గ్రహదోషే మహారోగే పఠేత్స్తోత్రం విచక్షణః ॥

వివాదాలలో, భయంకరమైన కలహాలలో, గొప్ప దుఃఖంలో, ఓటమి సంభవించినప్పుడు, గ్రహ దోషాలు ఉన్నప్పుడు, మరియు తీవ్రమైన రోగాల బారిన పడినప్పుడు, వివేకవంతుడు ఈ స్తోత్రాన్ని పఠించాలి.

ఈ స్తోత్రం కేవలం ఆధ్యాత్మిక ప్రయోజనాలకే కాక, లౌకిక జీవితంలోని కష్టాలను తొలగించడానికి కూడా ఉపయోగపడుతుందని ఈ శ్లోకం స్పష్టం చేస్తుంది. జీవితంలో ఎదురయ్యే వివిధ రకాలైన సమస్యల నుండి బయటపడటానికి ఇది ఒక దివ్యమైన సాధనంగా సూచించబడింది.

సర్వే దోషా వినశ్యంతి లభతే వాంఛితం ఫలమ్ ।
దూతీయాగే పఠేద్దేవి సర్వశత్రుక్షయో భవత్ ॥

(దీనిని పఠించడం వలన) అన్ని దోషాలు నశిస్తాయి, కోరిన ఫలం లభిస్తుంది. ఓ దేవీ! దూతీయాగంలో దీనిని పఠిస్తే, సర్వ శత్రువుల నాశనం జరుగుతుంది.

ఈ స్తోత్ర పారాయణ వలన సకల దోషాలు తొలగిపోయి, మనసులోని కోరికలు నెరవేరుతాయని ఈ శ్లోకం భరోసా ఇస్తుంది. ప్రత్యేకించి, 'దూతీయాగం' వంటి తాంత్రిక ప్రక్రియలలో దీనిని పఠించడం ద్వారా శత్రువులపై విజయం సాధించవచ్చని చెప్పబడింది.

మహాచక్రే పఠేద్దేవి లభతే పరమం పదమ్ ।
పూజాంతే పఠతే భక్త్యా మహాబలిఫలప్రదమ్ ॥

ఓ దేవీ! శ్రీచక్ర పూజలో దీనిని పఠిస్తే, పరమపదమైన మోక్షం లభిస్తుంది. పూజ చివరలో భక్తితో పఠిస్తే, మహాబలి ఇచ్చినంత ఫలం లభిస్తుంది.

శ్రీచక్ర ఆరాధనలో ఈ స్తోత్రానికి ఉన్న ప్రాముఖ్యతను ఈ శ్లోకం వివరిస్తుంది. శ్రీచక్ర పూజ సమయంలో దీనిని పఠించడం సాధకుడిని మోక్ష మార్గం వైపు నడిపిస్తుంది. సాధారణ పూజల తర్వాత పఠించినా కూడా, అది ఒక గొప్ప యాగం లేదా బలి ఇచ్చినంత పుణ్యఫలాన్ని ఇస్తుంది.

పితృగేహే తుర్యపథే శూన్యగారే శివాలయే ।
బిల్వమూలే చైకవృక్షే రతౌ మధుసమాగమే ॥
పఠేత్స్తోత్రం మహేశాని జీవన్ముక్తస్స ఉచ్యతే ।
త్రికాలం పఠతే నిత్యం దేవీపుత్రత్వమాప్నుయాత్ ॥

ఓ మహేశ్వరీ! పితృగృహంలో, నాలుగు దారులు కలిసే చోట, నిర్మానుష్యమైన ఇంట్లో, శివాలయంలో, బిల్వవృక్షం మొదట్లో, ఒంటరి వృక్షం కింద, రతి సమయంలో, మధుపాన సమయంలో ఈ స్తోత్రాన్ని పఠించేవాడు జీవన్ముక్తుడు అని చెప్పబడతాడు. దీనిని నిత్యం మూడుసార్లు పఠించేవాడు దేవికి పుత్రుడయ్యే అర్హతను పొందుతాడు.

ఈ శ్లోకాలు ఈ స్తోత్ర పఠనానికి నియమిత స్థల కాలాల అవసరం లేదని, ఏకాగ్రతతో ఎక్కడ, ఎప్పుడు పఠించినా దాని ఫలం దక్కుతుందని సూచిస్తున్నాయి. అంతటి శక్తివంతమైన ఈ స్తోత్రాన్ని పఠించేవాడు జీవించి ఉండగానే ముక్తిని పొందుతాడని, నిత్యం పఠించేవాడు సాక్షాత్తూ అమ్మవారికి పుత్రునితో సమానుడై, ఆమె పూర్తి అనుగ్రహానికి, రక్షణకు పాత్రుడవుతాడని చెప్పబడింది.

జగద్యోనిరూపాం సువేశీం చ రక్తాం గుణాతీతసంజ్ఞాం మహాగుహ్యగుహ్యాం .

మహాసర్పభూషాం భవేశాదిపూజ్యాం మహాత్యుగ్రబాలాం భజేఽహం హి నిత్యాం ..

మహాస్వర్ణవర్ణాం శివపృష్ఠసంస్థాం మహాముండమాలాం గలే శోభమానాం .

మహాచర్మవస్త్రాం మహాశంఖహస్తాం మహాత్యుగ్రబాలాం భజేఽహం హి నిత్యాం ..

సదా సుప్రసన్నాం భృతాసూక్ష్మసూక్ష్మాం వరాభీతిహస్తాం ధృతావక్షపుస్తాం .

మహాకిన్నరేశీం భగాకారవిద్యాం మహాత్యుగ్రబాలాం భజేఽహం హి నిత్యాం ..

తినీం తీకినీనాం రవాం కింకిణీనాం హహాహాహహాహామహాలాపశబ్దాం .

తథైథై తథైథై మహానృత్యనృత్యాం మహాట్యుగ్రబాలాం భజేఽహం హి నిత్యాం ..

ననానారిరీరీమహాగీశశంబూ హుహూవూహుహూవూపశో రక్తపానాం .

ధిమింధీం ధిమింధీం మృదంగస్య శబ్దాం మహాత్యుగ్రబాలాం భజేఽహం హి నిత్యాం ..

మహాచక్రసంస్థాం త్రిమాత్రాస్వరూపాం శివార్ధాంగభూతాం మహాపుష్పమాలాం .

మహాదుఃఖహర్త్రీం మహాప్రేతసంస్థాం మహాత్యుగ్రబాలాం భజేఽహం హి నిత్యాం ..