దుర్గా సప్తశతీ - అధ్యాయం 1

ప్రథమచరిత్రస్య . బ్రహ్మా ఋషిః . మహాకాలీ దేవతా . గాయత్రీ ఛందః . నందా శక్తిః . రక్తదంతికా బీజం . అగ్నిస్తత్త్వం . ఋగ్వేదః స్వరూపం . శ్రీమహాకాలీప్రీత్యర్థం ధర్మార్థం జపే వినియోగః . ఖడ్గం చక్రగదేషుచాపపరిఘాంఛూలం భుశుండీం శిరః శంఖం సందధతీం కరైస్త్రినయనాం సర్వాంగభూషావృతాం . నీలాశ్మద్యుతిమాస్యపాదదశకాం సేవే మహాకాలికాం యామస్తౌత్స్వపితే హరౌ కమలజో హంతుం మధుం కౌటభం . ఓం నమశ్చండికాయై . ఓం ఐం మార్కండేయ ఉవాచ . సావర్ణిః సూర్యతనయో యో మనుః కథ్యతేఽష్టమః . నిశామయ తదుత్పత్తిం విస్తరాద్గదతో మమ . మహామాయానుభావేన యథా మన్వంతరాధిపః . స బభూవ మహాభాగః సావర్ణిస్తనయో రవేః . స్వారోచిషేఽన్తరే పూర్వం చైత్రవంశసముద్భవః . సురథో నామ రాజాభూత్సమస్తే క్షితిమండలే . తస్య పాలయతః సమ్యక్ ప్రజాః పుత్రానివౌరసాన్ . బభూవుః శత్రవో భూపాః కోలావిధ్వంసినస్తదా . తస్య తైరభవద్ యుద్ధమతిప్రబలదండినః . న్యూనైరపి స తైర్యుద్ధే కోలావిధ్వంసిభిర్జితః . తతః స్వపురమాయాతో నిజదేశాధిపోఽభవత్ . ఆక్రాంతః స మహాభాగస్తైస్తదా ప్రబలారిభిః . అమాత్యైర్బలిభిర్దుష్టైర్దుర్బలస్య దురాత్మభిః . కోశో బలం చాపహృతం తత్రాఽపి స్వపురే తతః . తతో మృగయావ్యాజేన హృతస్వామ్యః స భూపతిః . ఏకాకీ హయమారుహ్య జగామ గహనం వనం . స తత్రాశ్రమమద్రాక్షీద్ద్విజవర్యస్య మేధసః . ప్రశాంతః శ్వాపదాకీర్ణం మునిశిష్యోపశోభితం . తస్థౌ కంచిత్స కాలం చ మునినా తేన సత్కృతః . ఇతశ్చేతశ్చ విచరంస్తస్మిన్ మునివరాశ్రమే . సోఽచింతయత్తదా తత్ర మమత్వాకృష్టమానసః . మత్పూర్వైః పాలితం పూర్వం మయా హీనం పురం హి తత్ . మద్భృత్యైస్తైరసద్వృత్తైర్ధర్మతః పాల్యతే న వా . న జానే స ప్రధానో మే శూరో హస్తీ సదామదః . మమ వైరివశం యాతః కాన్ భోగానుపలప్స్యతే . యే మమానుగతా నిత్యం ప్రసాదధనభోజనైః . అనువృత్తిం ధ్రువం తేఽద్య కుర్వంత్యన్యమహీభృతాం . అసమ్యగ్వ్యయశీలైస్తైః కుర్వద్భిః సతతం వ్యయం . సంచితః సోఽతిదుఃఖేన క్షయం కోశో గమిష్యతి . ఏతచ్చాన్యచ్చ సతతం చింతయామాస పార్థివః . తత్ర విప్రాశ్రమాభ్యాశే వైశ్యమేకం దదర్శ సః . స పృష్టస్తేన కస్త్వం భో హేతుశ్చాగమనేఽత్ర కః . సశోక ఇవ కస్మాత్త్వం దుర్మనా ఇవ లక్ష్యసే . ఇత్యాకర్ణ్య వచస్తస్య భూపతేః ప్రణయోదితం . ప్రత్యువాచ స తం వైశ్యః ప్రశ్రయావనతో నృపం . వైశ్య ఉవాచ . సమాధిర్నామ వైశ్యోఽహముత్పన్నో ధనినాం కులే . పుత్రదారైర్నిరస్తశ్చ ధనలోభాదసాధుభిః . విహీనశ్చ ధనైర్దారైః పుత్రైరాదాయ మే ధనం . వనమభ్యాగతో దుఃఖీ నిరస్తశ్చాప్తబంధుభిః . సోఽహం న వేద్మి పుత్రాణాం కుశలాకుశలాత్మికాం . ప్రవృత్తిం స్వజనానాం చ దారాణాం చాఽత్ర సంస్థితః . కిం ను తేషాం గృహే క్షేమమక్షేమం కిం ను సాంప్రతం . కథం తే కిం ను సద్వృత్తా దుర్వృత్తాః కిం ను మే సుతాః . రాజోవాచ . యైర్నిరస్తో భవాంల్లుబ్ధైః పుత్రదారాదిభిర్ధనైః . తేషు కిం భవతః స్నేహమనుబధ్నాతి మానసం . వైశ్య ఉవాచ . ఏవమేతద్యథా ప్రాహ భవానస్మద్గతం వచః . కిం కరోమి న బధ్నాతి మమ నిష్ఠురతాం మనః . యైః సంత్యజ్య పితృస్నేహం ధనలుబ్ధైర్నిరాకృతః . పతిస్వజనహార్దం చ హార్దితేష్వేవ మే మనః . కిమేతన్నాభిజానామి జానన్నపి మహామతే . యత్ప్రేమప్రవణం చిత్తం విగుణేష్వపి బంధుషు . తేషాం కృతే మే నిఃశ్వాసో దౌర్మనస్యం చ జాయతే . కరోమి కిం యన్న మనస్తేష్వప్రీతిషు నిష్ఠురం . మార్కండేయ ఉవాచ . తతస్తౌ సహితౌ విప్ర తం మునిం సముపస్థితౌ . సమాధిర్నామ వైశ్యోఽసౌ స చ పార్థివసత్తమః . కృత్వా తు తౌ యథాన్యాయం యథార్హం తేన సంవిదం . ఉపవిష్టౌ కథాః కాశ్చిచ్చక్రతుర్వైశ్యపార్థివౌ . రాజోవాచ . భగవంస్త్వామహం ప్రష్టుమిచ్ఛామ్యేకం వదస్వ తత్ . దుఃఖాయ యన్మే మనసః స్వచిత్తాయత్తతాం వినా . మమత్వం గతరాజ్యస్య రాజ్యాంగేష్వఖిలేష్వపి . జానతోఽపి యథాజ్ఞస్య కిమేతన్మునిసత్తమ . అయం చ నికృతః పుత్రైర్దారైర్భృత్యైస్తథోజ్ఝితః . స్వజనేన చ సంత్యక్తస్తేషు హార్దీ తథాప్యతి . ఏవమేష తథాహం చ ద్వావప్యత్యంతదుఃఖితౌ . దృష్టదోషేఽపి విషయే మమత్వాకృష్టమానసౌ . తత్కిమేతన్మహాభాగ యన్మోహో జ్ఞానినోరపి . మమాస్య చ భవత్యేషా వివేకాంధస్య మూఢతా . ఋషిరువాచ . జ్ఞానమస్తి సమస్తస్య జంతోర్విషయగోచరే . విషయాశ్చ మహాభాగ యాంతి చైవం పృథక్పృథక్ . దివాంధాః ప్రాణినః కేచిద్రాత్రావంధాస్తథాపరే . కేచిద్దివా తథా రాత్రౌ ప్రాణినస్తుల్యదృష్టయః . జ్ఞానినో మనుజాః సత్యం కిం తు తే న హి కేవలం . యతో హి జ్ఞానినః సర్వే పశుపక్షిమృగాదయః . జ్ఞానం చ తన్మనుష్యాణాం యత్తేషాం మృగపక్షిణాం . మనుష్యాణాం చ యత్తేషాం తుల్యమన్యత్తథోభయోః . జ్ఞానేఽపి సతి పశ్యైతాన్ పతంగాంఛావచంచుషు . కణమోక్షాదృతాన్ మోహాత్పీడ్యమానానపి క్షుధా . మానుషా మనుజవ్యాఘ్ర సాభిలాషాః సుతాన్ ప్రతి . లోభాత్ ప్రత్యుపకారాయ నన్వేతాన్ కిం న పశ్యసి . తథాపి మమతావర్త్తే మోహగర్తే నిపాతితాః . మహామాయాప్రభావేణ సంసారస్థితికారిణా . తన్నాత్ర విస్మయః కార్యో యోగనిద్రా జగత్పతేః . మహామాయా హరేశ్చైషా తయా సమ్మోహ్యతే జగత్ . జ్ఞానినామపి చేతాంసి దేవీ భగవతీ హి సా . బలాదాకృష్య మోహాయ మహామాయా ప్రయచ్ఛతి . తయా విసృజ్యతే విశ్వం జగదేతచ్చరాచరం . సైషా ప్రసన్నా వరదా నృణాం భవతి ముక్తయే . సా విద్యా పరమా ముక్తేర్హేతుభూతా సనాతనీ . సంసారబంధహేతుశ్చ సైవ సర్వేశ్వరేశ్వరీ . రాజోవాచ . భగవన్ కా హి సా దేవీ మహామాయేతి యాం భవాన్ . బ్రవీతి కథముత్పన్నా సా కర్మాస్యాశ్చ కిం ద్విజ . యత్ప్రభావా చ సా దేవీ యత్స్వరూపా యదుద్భవా . తత్సర్వం శ్రోతుమిచ్ఛామి త్వత్తో బ్రహ్మవిదాం వర . ఋషిరువాచ . నిత్యైవ సా జగన్మూర్తిస్తయా సర్వమిదం తతం . తథాపి తత్సముత్పత్తిర్బహుధా శ్రూయతాం మమ . దేవానాం కార్యసిద్ధ్యర్థమావిర్భవతి సా యదా . ఉత్పన్నేతి తదా లోకే సా నిత్యాప్యభిధీయతే . యోగనిద్రాం యదా విష్ణుర్జగత్యేకార్ణవీకృతే . ఆస్తీర్య శేషమభజత్ కల్పాంతే భగవాన్ ప్రభుః . తదా ద్వావసురౌ ఘోరౌ విఖ్యాతౌ మధుకైటభౌ . విష్ణుకర్ణమలోద్భూతౌ హంతుం బ్రహ్మాణముద్యతౌ . స నాభికమలే విష్ణోః స్థితో బ్రహ్మా ప్రజాపతిః . దృష్ట్వా తావసురౌ చోగ్రౌ ప్రసుప్తం చ జనార్దనం . తుష్టావ యోగనిద్రాం తామేకాగ్రహృదయః స్థితః . విబోధనార్థాయ హరేర్హరినేత్రకృతాలయాం . విశ్వేశ్వరీం జగద్ధాత్రీం స్థితిసంహారకారిణీం . నిద్రాం భగవతీం విష్ణోరతులాం తేజసః ప్రభుః . బ్రహ్మోవాచ . త్వం స్వాహా త్వం స్వధా త్వం హి వషట్కారః స్వరాత్మికా . సుధా త్వమక్షరే నిత్యే త్రిధా మాత్రాత్మికా స్థితా . అర్ధమాత్రా స్థితా నిత్యా యానుచ్చార్యావిశేషతః . త్వమేవ సంధ్యా సావిత్రీ త్వం దేవి జననీ పరా . త్వయైతద్ధార్యతే విశ్వం త్వయైతత్ సృజ్యతే జగత్ . త్వయైతత్ పాల్యతే దేవి త్వమత్స్యంతే చ సర్వదా . విసృష్టౌ సృష్టిరూపా త్వం స్థితిరూపా చ పాలనే . తథా సంహృతిరూపాంతే జగతోఽస్య జగన్మయే . మహావిద్యా మహామాయా మహామేధా మహాస్మృతిః . మహామోహా చ భవతీ మహాదేవీ మహేశ్వరీ . ప్రకృతిస్త్వం చ సర్వస్య గుణత్రయవిభావినీ . కాలరాత్రిర్మహారాత్రిర్మోహరాత్రిశ్చ దారుణా . త్వం శ్రీస్త్వమీశ్వరీ త్వం హ్రీస్త్వం బుద్ధిర్బోధలక్షణా . లజ్జా పుష్టిస్తథా తుష్టిస్త్వం శాంతిః క్షాంతిరేవ చ . ఖడ్గినీ శూలినీ ఘోరా గదినీ చక్రిణీ తథా . శంఖినీ చాపినీ బాణభుశుండీపరిఘాయుధా . సౌమ్యా సౌమ్యతరాశేషసౌమ్యేభ్యస్త్వతిసుందరీ . పరాపరాణాం పరమా త్వమేవ పరమేశ్వరీ . యచ్చ కించిత్క్వచిద్వస్తు సదసద్వాఖిలాత్మికే . తస్య సర్వస్య యా శక్తిః సా త్వం కిం స్తూయసే మయా . యయా త్వయా జగత్స్రష్టా జగత్పాత్యత్తి యో జగత్ . సోఽపి నిద్రావశం నీతః కస్త్వాం స్తోతుమిహేశ్వరః . విష్ణుః శరీరగ్రహణమహమీశాన ఏవ చ . కారితాస్తే యతోఽతస్త్వాం కః స్తోతుం శక్తిమాన్ భవేత్ . సా త్వమిత్థం ప్రభావైః స్వైరుదారైర్దేవి సంస్తుతా . మోహయైతౌ దురాధర్షావసురౌ మధుకైటభౌ . ప్రబోధం చ జగత్స్వామీ నీయతామచ్యుతో లఘు . బోధశ్చ క్రియతామస్య హంతుమేతౌ మహాసురౌ . ఋషిరువాచ . ఏవం స్తుతా తదా దేవీ తామసీ తత్ర వేధసా . విష్ణోః ప్రబోధనార్థాయ నిహంతుం మధుకైటభౌ . నేత్రాస్యనాసికాబాహుహృదయేభ్యస్తథోరసః . నిర్గమ్య దర్శనే తస్థౌ బ్రహ్మణోఽవ్యక్తజన్మనః . ఉత్తస్థౌ చ జగన్నాథస్తయా ముక్తో జనార్దనః . ఏకార్ణవేఽహిశయనాత్తతః స దదృశే చ తౌ . మధుకైటభౌ దురాత్మానావతివీర్యపరాక్రమౌ . క్రోధరక్తేక్షణావత్తుం బ్రహ్మాణం జనితోద్యమౌ . సముత్థాయ తతస్తాభ్యాం యుయుధే భగవాన్ హరిః . పంచవర్షసహస్రాణి బాహుప్రహరణో విభుః . తావప్యతిబలోన్మత్తౌ మహామాయావిమోహితౌ . ఉక్తవంతౌ వరోఽస్మత్తో వ్రియతామితి కేశవం . శ్రీభగవానువాచ . భవేతామద్య మే తుష్టౌ మమ వధ్యావుభావపి . కిమన్యేన వరేణాత్ర ఏతావద్ధి వృతం మయా . ఋషిరువాచ . వంచితాభ్యామితి తదా సర్వమాపోమయం జగత్ . విలోక్య తాభ్యాం గదితో భగవాన్ కమలేక్షణః . ఆవాం జహి న యత్రోర్వీ సలిలేన పరిప్లుతా . ఋషిరువాచ . తథేత్యుక్త్వా భగవతా శంఖచక్రగదాభృతా . కృత్వా చక్రేణ వై ఛిన్నే జఘనే శిరసీ తయోః . ఏవమేషా సముత్పన్నా బ్రహ్మణా సంస్తుతా స్వయం . ప్రభావమస్యా దేవ్యాస్తు భూయః శృణు వదామి తే . . ఐం ఓం . శ్రీమార్కండేయపురాణే సావర్ణికే మన్వంతరే దేవీమాహాత్మ్యే ప్రథమః .

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi