Durga Saptashati - Chapter 4

ॐ ऋषिरुवाच । शक्रादयः सुरगणा निहतेऽतिवीर्ये तस्मिन्दुरात्मनि सुरारिबले च देव्या । तां तुष्टुवुः प्रणतिनम्रशिरोधरांसा वाग्भिः प्रहर्षपुलकोद्गमचारुदेहाः । देव्या यया ततमिदं जगदात्मशक्त्या निःशेषदेवगणशक्तिसमूहमूर्त्या । तामम्बिकामखिलदेवमहर्षिपूज्यां भक्त्या नताः स्म विदधातु शुभानि सा नः । यस्याः प्रभावमतुलं भगवाननन्तो ब्रह्मा हरश्च न हि वक्तुमलं बलं च । सा चण्डिकाखिलजगत्परिपालनाय नाशाय चाशुभभयस्य मतिं करोतु । या श्रीः स्वयं सुकृतिनां भवनेष्वलक्ष्मीः पापात्मनां कृतधियां हृदयेषु बुद्धिः । श्रद्धा सतां कुलजनप्रभवस्य लज्जा तां त्वां नताः स्म परिपालय देवि विश्वम् । किं वर्णयाम तव रूपमचिन्त्यमेतत् किञ्चातिवीर्यमसुरक्षयकारि भूरि । किं चाहवेषु चरितानि तवाति यानि सर्वेषु देव्यसुरदेवगणादिकेषु । हेतुः समस्तजगतां त्रिगुणापि दोषै- र्न ज्ञायसे हरिहरादिभिरप्यपारा । सर्वाश्रयाखिलमिदं जगदंशभूत- मव्याकृता हि परमा प्रकृतिस्त्वमाद्या । यस्याः समस्तसुरता समुदीरणेन तृप्तिं प्रयाति सकलेषु मखेषु देवि । स्वाहासि वै पितृगणस्य च तृप्तिहेतु- रुच्चार्यसे त्वमत एव जनैः स्वधा च । या मुक्तिहेतुरविचिन्त्यमहाव्रता त्वं अभ्यस्यसे सुनियतेन्द्रियतत्त्वसारैः । मोक्षार्थिभिर्मुनिभिरस्तसमस्तदोषै- र्विद्यासि सा भगवती परमा हि देवि । शब्दात्मिका सुविमलर्ग्यजुषां निधान- मुद्गीथरम्यपदपाठवतां च साम्नाम् । देवि त्रयी भगवती भवभावनाय वार्तासि सर्वजगतां परमार्तिहन्त्री । मेधासि देवि विदिताखिलशास्त्रसारा दुर्गासि दुर्गभवसागरनौरसङ्गा । श्रीः कैटभारिहृदयैककृताधिवासा गौरी त्वमेव शशिमौलिकृतप्रतिष्ठा । ईषत्सहासममलं परिपूर्णचन्द्र- बिम्बानुकारि कनकोत्तमकान्तिकान्तम् । अत्यद्भुतं प्रहृतमात्तरुषा तथापि वक्त्रं विलोक्य सहसा महिषासुरेण । दृष्ट्वा तु देवि कुपितं भ्रुकुटीकराल- मुद्यच्छशाङ्कसदृशच्छवि यन्न सद्यः । प्राणान् मुमोच महिषस्तदतीव चित्रं कैर्जीव्यते हि कुपितान्तकदर्शनेन । देवि प्रसीद परमा भवती भवाय सद्यो विनाशयसि कोपवती कुलानि । विज्ञातमेतदधुनैव यदस्तमेत- न्नीतं बलं सुविपुलं महिषासुरस्य । ते सम्मता जनपदेषु धनानि तेषां तेषां यशांसि न च सीदति बन्धुवर्गः । धन्यास्त एव निभृतात्मजभृत्यदारा येषां सदाभ्युदयदा भवती प्रसन्ना । धर्म्याणि देवि सकलानि सदैव कर्मा- ण्यत्यादृतः प्रतिदिनं सुकृती करोति । स्वर्गं प्रयाति च ततो भवती प्रसादा- ल्लोकत्रयेऽपि फलदा ननु देवि तेन । दुर्गे स्मृता हरसि भीतिमशेषजन्तोः स्वस्थैः स्मृता मतिमतीव शुभां ददासि । दारिद्र्यदुःखभयहारिणि का त्वदन्या सर्वोपकारकरणाय सदार्द्रचित्ता । एभिर्हतैर्जगदुपैति सुखं तथैते कुर्वन्तु नाम नरकाय चिराय पापम् । सङ्ग्राममृत्युमधिगम्य दिवं प्रयान्तु मत्वेति नूनमहितान्विनिहंसि देवि । दृष्ट्वैव किं न भवती प्रकरोति भस्म सर्वासुरानरिषु यत्प्रहिणोषि शस्त्रम् । लोकान्प्रयान्तु रिपवोऽपि हि शस्त्रपूता इत्थं मतिर्भवति तेष्वहितेषुसाध्वी । खड्गप्रभानिकरविस्फुरणैस्तथोग्रैः शूलाग्रकान्तिनिवहेन दृशोऽसुराणाम् । यन्नागता विलयमंशुमदिन्दुखण्ड- योग्याननं तव विलोकयतां तदेतत् । दुर्वृत्तवृत्तशमनं तव देवि शीलं रूपं तथैतदविचिन्त्यमतुल्यमन्यैः । वीर्यं च हन्तृ हृतदेवपराक्रमाणां वैरिष्वपि प्रकटितैव दया त्वयेत्थम् । केनोपमा भवतु तेऽस्य पराक्रमस्य रूपं च शत्रुभयकार्यतिहारि कुत्र । चित्ते कृपा समरनिष्ठुरता च दृष्टा त्वय्येव देवि वरदे भुवनत्रयेऽपि । त्रैलोक्यमेतदखिलं रिपुनाशनेन त्रातं त्वया समरमूर्धनि तेऽपि हत्वा । नीता दिवं रिपुगणा भयमप्यपास्तम् अस्माकमुन्मदसुरारिभवं नमस्ते । शूलेन पाहि नो देवि पाहि खड्गेन चाम्बिके । घण्टास्वनेन नः पाहि चापज्यानिःस्वनेन च । प्राच्यां रक्ष प्रतीच्यां च चण्डिके रक्ष दक्षिणे । भ्रामणेनात्मशूलस्य उत्तरस्यां तथेश्वरि । सौम्यानि यानि रूपाणि त्रैलोक्ये विचरन्ति ते । यानि चात्यन्तघोराणि तै रक्षास्मांस्तथा भुवम् । खड्गशूलगदादीनि यानि चास्त्रानि तेऽम्बिके । करपल्लवसङ्गीनि तैरस्मान्रक्ष सर्वतः । ऋषिरुवाच । एवं स्तुता सुरैर्दिव्यैः कुसुमैर्नन्दनोद्भवैः । अर्चिता जगतां धात्री तथा गन्धानुलेपनैः । भक्त्या समस्तैस्त्रिदशैर्दिव्यैर्धूपैः सुधूपिता । प्राह प्रसादसुमुखी समस्तान् प्रणतान् सुरान् । देव्युवाच । व्रियतां त्रिदशाः सर्वे यदस्मत्तोऽभिवाञ्छितम् । देवा ऊचुः । भगवत्या कृतं सर्वं न किञ्चिदवशिष्यते । यदयं निहतः शत्रुरस्माकं महिषासुरः । यदि चापि वरो देयस्त्वयास्माकं महेश्वरि । संस्मृता संस्मृता त्वं नो हिंसेथाः परमापदः । यश्च मर्त्यः स्तवैरेभिस्त्वां स्तोष्यत्यमलानने । तस्य वित्तर्द्धिविभवैर्धनदारादिसम्पदाम् । वृद्धयेऽस्मत्प्रसन्ना त्वं भवेथाः सर्वदाम्बिके । ऋषिरुवाच । इति प्रसादिता देवैर्जगतोऽर्थे तथात्मनः । तथेत्युक्त्वा भद्रकाली बभूवान्तर्हिता नृप । इत्येतत्कथितं भूप सम्भूता सा यथा पुरा । देवी देवशरीरेभ्यो जगत्त्रयहितैषिणी । पुनश्च गौरीदेहात्सा समुद्भूता यथाभवत् । वधाय दुष्टदैत्यानां तथा शुम्भनिशुम्भयोः । रक्षणाय च लोकानां देवानामुपकारिणी । तच्छृणुष्व मयाख्यातं यथावत्कथयामि ते । । ह्रीम् ॐ । श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये शक्रादिस्तुतिर्नाम चतुर्थः। om ri'shiruvaacha . shakraadayah' suraganaa nihate'tiveerye tasminduraatmani suraaribale cha devyaa . taam tusht'uvuh' pranatinamrashirodharaamsaa vaagbhih' praharshapulakodgamachaarudehaah' . devyaa yayaa tatamidam jagadaatmashaktyaa nih'sheshadevaganashaktisamoohamoortyaa . taamambikaamakhiladevamaharshipoojyaam bhaktyaa nataah' sma vidadhaatu shubhaani saa nah' . yasyaah' prabhaavamatulam bhagavaanananto brahmaa harashcha na hi vaktumalam balam cha . saa chand'ikaakhilajagatparipaalanaaya naashaaya chaashubhabhayasya matim karotu . yaa shreeh' svayam sukri'tinaam bhavaneshvalakshmeeh' paapaatmanaam kri'tadhiyaam hri'dayeshu buddhih' . shraddhaa sataam kulajanaprabhavasya lajjaa taam tvaam nataah' sma paripaalaya devi vishvam . kim varnayaama tava roopamachintyametat kinchaativeeryamasurakshayakaari bhoori . kim chaahaveshu charitaani tavaati yaani sarveshu devyasuradevaganaadikeshu . hetuh' samastajagataam trigunaapi doshai- rna jnyaayase hariharaadibhirapyapaaraa . sarvaashrayaakhilamidam jagadamshabhoota- mavyaakri'taa hi paramaa prakri'tistvamaadyaa . yasyaah' samastasurataa samudeeranena tri'ptim prayaati sakaleshu makheshu devi . svaahaasi vai pitri'ganasya cha tri'ptihetu- ruchchaaryase tvamata eva janaih' svadhaa cha . yaa muktiheturavichintyamahaavrataa tvam abhyasyase suniyatendriyatattvasaaraih' . mokshaarthibhirmunibhirastasamastadoshai- rvidyaasi saa bhagavatee paramaa hi devi . shabdaatmikaa suvimalargyajushaam nidhaana- mudgeetharamyapadapaat'havataam cha saamnaam . devi trayee bhagavatee bhavabhaavanaaya vaartaasi sarvajagataam paramaartihantree . medhaasi devi viditaakhilashaastrasaaraa durgaasi durgabhavasaagaranaurasangaa . shreeh' kait'abhaarihri'dayaikakri'taadhivaasaa gauree tvameva shashimaulikri'tapratisht'haa . eeshatsahaasamamalam paripoornachandra- bimbaanukaari kanakottamakaantikaantam . atyadbhutam prahri'tamaattarushaa tathaapi vaktram vilokya sahasaa mahishaasurena . dri'sht'vaa tu devi kupitam bhrukut'eekaraala- mudyachchhashaankasadri'shachchhavi yanna sadyah' . praanaan mumocha mahishastadateeva chitram kairjeevyate hi kupitaantakadarshanena . devi praseeda paramaa bhavatee bhavaaya sadyo vinaashayasi kopavatee kulaani . vijnyaatametadadhunaiva yadastameta- nneetam balam suvipulam mahishaasurasya . te sammataa janapadeshu dhanaani teshaam teshaam yashaamsi na cha seedati bandhuvargah' . dhanyaasta eva nibhri'taatmajabhri'tyadaaraa yeshaam sadaabhyudayadaa bhavatee prasannaa . dharmyaani devi sakalaani sadaiva karmaa- nyatyaadri'tah' pratidinam sukri'tee karoti . svargam prayaati cha tato bhavatee prasaadaa- llokatraye'pi phaladaa nanu devi tena . durge smri'taa harasi bheetimasheshajantoh' svasthaih' smri'taa matimateeva shubhaam dadaasi . daaridryaduh'khabhayahaarini kaa tvadanyaa sarvopakaarakaranaaya sadaardrachittaa . ebhirhatairjagadupaiti sukham tathaite kurvantu naama narakaaya chiraaya paapam . sangraamamri'tyumadhigamya divam prayaantu matveti noonamahitaanvinihamsi devi . dri'sht'vaiva kim na bhavatee prakaroti bhasma sarvaasuraanarishu yatprahinoshi shastram . lokaanprayaantu ripavo'pi hi shastrapootaa ittham matirbhavati teshvahiteshusaadhvee . khad'gaprabhaanikaravisphuranaistathograih' shoolaagrakaantinivahena dri'sho'suraanaam . yannaagataa vilayamamshumadindukhand'a- yogyaananam tava vilokayataam tadetat . durvri'ttavri'ttashamanam tava devi sheelam roopam tathaitadavichintyamatulyamanyaih' . veeryam cha hantri' hri'tadevaparaakramaanaam vairishvapi prakat'itaiva dayaa tvayettham . kenopamaa bhavatu te'sya paraakramasya roopam cha shatrubhayakaaryatihaari kutra . chitte kri'paa samaranisht'hurataa cha dri'sht'aa tvayyeva devi varade bhuvanatraye'pi . trailokyametadakhilam ripunaashanena traatam tvayaa samaramoordhani te'pi hatvaa . neetaa divam ripuganaa bhayamapyapaastam asmaakamunmadasuraaribhavam namaste . shoolena paahi no devi paahi khad'gena chaambike . ghant'aasvanena nah' paahi chaapajyaanih'svanena cha . praachyaam raksha prateechyaam cha chand'ike raksha dakshine . bhraamanenaatmashoolasya uttarasyaam tatheshvari . saumyaani yaani roopaani trailokye vicharanti te . yaani chaatyantaghoraani tai rakshaasmaamstathaa bhuvam . khad'gashoolagadaadeeni yaani chaastraani te'mbike . karapallavasangeeni tairasmaanraksha sarvatah' . ri'shiruvaacha . evam stutaa surairdivyaih' kusumairnandanodbhavaih' . architaa jagataam dhaatree tathaa gandhaanulepanaih' . bhaktyaa samastaistridashairdivyairdhoopaih' sudhoopitaa . praaha prasaadasumukhee samastaan pranataan suraan . devyuvaacha . vriyataam tridashaah' sarve yadasmatto'bhivaanchhitam . devaa oochuh' . bhagavatyaa kri'tam sarvam na kinchidavashishyate . yadayam nihatah' shatrurasmaakam mahishaasurah' . yadi chaapi varo deyastvayaasmaakam maheshvari . samsmri'taa samsmri'taa tvam no himsethaah' paramaapadah' . yashcha martyah' stavairebhistvaam stoshyatyamalaanane . tasya vittarddhivibhavairdhanadaaraadisampadaam . vri'ddhaye'smatprasannaa tvam bhavethaah' sarvadaambike . ri'shiruvaacha . iti prasaaditaa devairjagato'rthe tathaatmanah' . tathetyuktvaa bhadrakaalee babhoovaantarhitaa nri'pa . ityetatkathitam bhoopa sambhootaa saa yathaa puraa . devee devashareerebhyo jagattrayahitaishinee . punashcha gaureedehaatsaa samudbhootaa yathaabhavat . vadhaaya dusht'adaityaanaam tathaa shumbhanishumbhayoh' . rakshanaaya cha lokaanaam devaanaamupakaarinee . tachchhri'nushva mayaakhyaatam yathaavatkathayaami te . . hreem om . shreemaarkand'eyapuraane saavarnike manvantare deveemaahaatmye shakraadistutirnaama chaturthah'.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi