ಸಂಗೀತ ಮುದ್ರೆ: ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದಿರುವ ಕಲಾತ್ಮಕ ಗುರುತು.
ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ 'ಮುದ್ರೆ' ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಒಬ್ಬ ಸಂಯೋಜಕನು (Composer) ತನ್ನ ಕೃತಿಯೊಳಗೆ ತನ್ನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಗುರುತನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ವಿಧಾನವೇ ಇದು. 'ಮುದ್ರೆ' ಎಂದರೆ 'ಮೊಹರು' ಅಥವಾ 'ಗುರುತು' ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದ ತನ್ನ ವರ್ಣಚಿತ್ರದ ಮೇಲೆ ಸಹಿ ಮಾಡುವಂತೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಭಕ್ತಿ, ಗುರು ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿಯೇ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಇದರ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ:
1. ಮುದ್ರೆ ಎಂದರೇನು?
ಮುದ್ರೆ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪದ ಅಥವಾ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಸಂಯೋಜಕರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೃತಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ (ಚರಣದಲ್ಲಿ) ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿರುತ್ತದೆ:
ಸಂಯೋಜಕರ ಸ್ವಂತ ಹೆಸರು: ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತ್ಯಾಗರಾಜರು 'ತ್ಯಾಗರಾಜ' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.
ಗುರುಗಳ ಹೆಸರು: ಕೋಟೀಶ್ವರ ಅಯ್ಯರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳಾದ ಕವಿ ಕುಂಜರ ಭಾರತಿಯವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ 'ಕವಿ ಕುಂಜರ ದಾಸನ್' ಎಂದು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.
ಇಷ್ಟ ದೈವದ ಹೆಸರು: ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರು 'ಗುರುಗುಹ' (ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ) ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಥವಾ ಊರಿನ ದೈವ: ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ಅವರು ತಿರುವನಂತಪುರದ ದೈವ 'ಪದ್ಮನಾಭ' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ಥಿತಿ: ಸದಾಶಿವ ಬ್ರಹ್ಮೇಂದ್ರರು 'ಪರಮಹಂಸ' ಎಂಬ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.
2. ಮುದ್ರೆಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಉದ್ದೇಶ
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿನಯ: ಸಂಯೋಜಕರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ದೇವರ ಕೈಯೊಳಗಿನ ಉಪಕರಣ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಕೇವಲ ಹೆಸರು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಂಬಲವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಶರಣಾಗತಿಯ ಸಂಕೇತ.
ಪರಂಪರೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆ: ಗುರು ಅಥವಾ ದೈವದ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತದ ಮೂಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅಸ್ತಿತ್ವದ ರಕ್ಷಣೆ: ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೃತಿಗಳು ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಒಬ್ಬರಿಂದ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಹರಡುವಾಗ, ಅದನ್ನು ಬರೆದವರು ಯಾರು ಎಂಬ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗದಂತೆ ಈ ಮುದ್ರೆಗಳು ಅಧಿಕೃತತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.
3. ಮುದ್ರೆ ಎಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ?
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮುದ್ರೆಯು ಕೃತಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಚರಣ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಮಕಾಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಹಿತ್ಯದೊಳಗೆ ಎಷ್ಟು ಸಹಜವಾಗಿ ಬೆರೆತಿರುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ, ಅದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಹಿಯಂತೆ ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಉದಾಹರಣೆ: ದೀಕ್ಷಿತರ 'ವಾತಾಪಿ ಗಣಪತಿಂ' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ — ‘ಭಕ್ತ ಪ್ರಿಯಂ ಗುರುಗುಹ ರೂಪಂ’ ಎಂದರೆ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದವನು ಮತ್ತು ಗುರುಗುಹನ ಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಗಣಪತಿ ಎಂದು ಅರ್ಥ.
4. ಪ್ರಮುಖ ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮುದ್ರೆಗಳು
ಸಂತ ತ್ಯಾಗರಾಜರು (ಮುದ್ರೆ: ತ್ಯಾಗರಾಜ) ಇವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೃತಿಯಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವಂತೆ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.
ಉದಾಹರಣೆ: 'ಎಂದರೋ ಮಹಾನುಭಾವುಲು' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ 'ತ್ಯಾಗರಾಜನುತುನಿ' ಎಂದು, 'ಸಾಮಜವರಗಮನ'ದಲ್ಲಿ 'ತ್ಯಾಗರಾಜ ವಂದನೀಯ' ಎಂದು ಬರುತ್ತದೆ.
ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರು (ಮುದ್ರೆ: ಗುರುಗುಹ) ಇವರು ಮುರುಗನ (ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ) ಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದು, 'ಗುರುಗುಹ' ಎಂಬ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.
ಉದಾಹರಣೆ: 'ಶ್ಯಾಮಲೇ ಮೀನಾಕ್ಷಿ' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ 'ಗುರುಗುಹ ಸಮುದ್ಭವೇ' ಎಂದು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.
ಶ್ಯಾಮ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು (ಮುದ್ರೆ: ಶ್ಯಾಮಕೃಷ್ಣ) ಇವರು ಕಾಮಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮನವರ ಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಉದಾಹರಣೆ: 'ದೇವಿ ಬ್ರೋವ ಸಮಯಮಿದೇ' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ 'ಶ್ಯಾಮಕೃಷ್ಣ ಸೋದರಿ' ಎಂದು ಬರುತ್ತದೆ.
ಪುರಂದರ ದಾಸರು (ಮುದ್ರೆ: ಪುರಂದರ ವಿಠಲ) ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಪಿತಾಮಹರಾದ ಇವರು ತಮ್ಮ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ ಪಾಂಡುರಂಗನ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.
ಉದಾಹರಣೆ: 'ಜಗದೋದ್ಧಾರಣ' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ 'ಪುರಂದರ ವಿಠಲನ ಆಡಿಸಿದಳು ಯಶೋದೆ' ಎಂದು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪಾಪನಾಶಂ ಶಿವನ್ (ಮುದ್ರೆ: ರಾಮದಾಸನ್) ಇವರು ತಮಿಳು ಕೃತಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. ತಾವು ರಾಮನ ದಾಸನೆಂದು 'ರಾಮದಾಸನ್' ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಉದಾಹರಣೆ: 'ಕಾ ವಾ ವಾ' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ 'ರಾಮದಾಸನ್ ವಣಂಗುಂ ಮುತ್ತೈಯಾ' ಎಂದು ಬರುತ್ತದೆ.
ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ (ಮುದ್ರೆ: ಪದ್ಮನಾಭ) ಕೇರಳದ ರಾಜಮನೆತನದ ಇವರು ತಮ್ಮ ಮನೆದೈವ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಉದಾಹರಣೆ: 'ಭಾವಯಾಮಿ ರಘುರಾಮಂ' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ 'ವಿಶ್ವಪಾಲಂ ಪದ್ಮನಾಭಂ' ಎಂದು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸದಾಶಿವ ಬ್ರಹ್ಮೇಂದ್ರರು (ಮುದ್ರೆ: ಪರಮಹಂಸ) ಇವರು ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತಿಗಳು. ಇವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ 'ಪರಮಹಂಸ' ಎಂಬ ಪದವಿರುತ್ತದೆ.
ಉದಾಹರಣೆ: 'ಪಿಬರೇ ರಾಮರಸಂ' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ 'ಶುದ್ಧ ಪರಮಹಂಸಾಶ್ರಮ ಗೀತಂ' ಎಂದು ಬರುತ್ತದೆ.
5. ಮುಕ್ತಾಯ
ಹೀಗೆ ಮುದ್ರೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಗುರುತಲ್ಲ; ಅದು ಆ ಸಂಯೋಜಕನ ಭಕ್ತಿ, ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಸ್ಮಿತೆ. ಇಂದಿಗೂ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಗಾಯಕ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಹಾಡಿದಾಗ, ನಮಗೆ ಆ ಕೃತಿಯ ಹಿಂದಿರುವ ಮಹಾತ್ಮರ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.
ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಯಾವುದಾದರೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೃತಿಯ ಅರ್ಥ ಅಥವಾ ಅದರ ರಾಗದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಬೇಕಿದ್ದರೆ ತಿಳಿಸಿ, ನಾನು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
ಕನ್ನಡ
ವಿಭಿನ್ನ ವಿಷಯಗಳು
Click on any topic to open
7
30
Astrology
Bhagavad Gita
Bhagavatam
Bharat Matha
Devi
Devi Mahatmyam
Ganapathy
Garuda Puranam
Glory of Venkatesha
Hanuman
Kathopanishad
Mahabharatam
Mantra Shastra
Mystique
Practical Wisdom
Purana Stories
Radhe Radhe
Ramayana
Rare Topics
Rigveda Explained
Rituals
Sages and Saints
Shiva
Spiritual books
Sri Suktam
Story of Sri Yantra
Temples
Vedas
Vishnu Sahasranama
Yoga Vasishta
26
17
10
0
