ಶ್ರೀ ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರು: ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಮಹಾನ್ ಚೇತನ
ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ 'ಸಂಗೀತ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ'ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಶ್ರೀ ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರು (1775-1835) ಒಬ್ಬ ಅದ್ಭುತ ಕವಿ, ಗಾಯಕ, ವೈಣಿಕ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರರು. ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಅಳಿಸಲಾಗದ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿವೆ.
ಜನನ, ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ
ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತಿರುವಾರೂರಿನಲ್ಲಿ 1775ರ ಮಾರ್ಚ್ 24ರಂದು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರು ಮತ್ತು ಸುಬ್ಬಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ವೈದೀಶ್ವರನ್ ಕೋವಿಲ್ನ ಮುತ್ತುಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಯ (ಮುರುಗನ್) ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ 'ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಅವರ ತಂದೆ ಸ್ವತಃ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು 'ಹಂಸಧ್ವನಿ' ರಾಗದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರು. ದೀಕ್ಷಿತರು ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಾಕರಣ, ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಗಳಿಸಿದರು. ತಂದೆಯವರ ಬಳಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ವೀಣೆ ನುಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆ ಪಡೆದರು.
ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಮೇಳೈಕೆ
ಮಣಲಿಯಲ್ಲಿ ಮುತ್ತುಕೃಷ್ಣ ಮೊದಲಿಯಾರ್ ಅವರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ದೀಕ್ಷಿತರಿಗೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಧಾಟಿಗಳನ್ನು (Tunes) ಬಳಸಿ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ 'ನೋಟ್ಟು ಸ್ವರ'ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಾದ್ಯವಾದ ಪಿಟೀಲು (Violin) ನಾದಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋದ ಇವರು, ಅದನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಅವರ ಸಹೋದರ ಬಾಲುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರು ಪಿಟೀಲು ವಾದನವನ್ನು ಕಲಿತು, ದೀಕ್ಷಿತರ ವೀಣಾ ಕಛೇರಿಗಳಿಗೆ ಸಾಥ್ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಕಾಶಿ ಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಭಾವ
ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳಾದ ಚಿದಂಬರನಾಥ ಯೋಗಿಗಳ ಜೊತೆಗೂಡಿ ದೀಕ್ಷಿತರು ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಯೋಗ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಕಾಶಿಯ ವಾಸವು ಅವರಿಗೆ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ತಿಳಿಯುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಅವರು ಅನೇಕ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ರಾಗಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಮೂಲ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ಬಾರದಂತೆ ಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಕಾಶಿಯಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ ಗಂಗಾನದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಒಂದು 'ವೀಣೆ' ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಲಭಿಸಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮುರುಗನ ಅನುಗ್ರಹ ಮತ್ತು 'ಗುರುಗುಹ' ಮುದ್ರೆ
ಕಾಶಿಯಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ ಅವರು ತಿರುತ್ತಣಿ ಮುರುಗನ್ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 40 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಭಜನೆ ಮಾಡಿದರು. 40ನೇ ದಿನ ಮುರುಗನು ವೃದ್ಧನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಅವರಿಗೆ ಕಲ್ಲುಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ನೀಡಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದನು. ಆ ಕೂಡಲೇ ದೀಕ್ಷಿತರ ಬಾಯಿಂದ ಮಾಯಾಮಾಳವಗೌಳ ರಾಗದಲ್ಲಿ 'ಶ್ರೀ ನಾದಾದಿ ಗುರುಗುಹೋ' ಎಂಬ ಮೊದಲ ಕೀರ್ತನೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಅವರು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನನ್ನು ತನ್ನ ಗುರುವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಕೀರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಗುರುಗುಹ' ಎಂಬ ಅಂಕಿತನಾಮವನ್ನು (ಮುದ್ರೆ) ಬಳಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು.
ಪ್ರಮುಖ ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಗುಚ್ಛ
ದೀಕ್ಷಿತರು ಅನೇಕ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕೃತಿಗಳ ಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ:
ಕಮಲಾಂಬಾ ನವಾವರಣ ಕೀರ್ತನೆಗಳು: ಶ್ರೀಚಕ್ರದ ಒಂಬತ್ತು ಆವರಣಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ 11 ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಅದ್ಭುತ ಸಂಗ್ರಹ.
ನವಗ್ರಹ ಕೀರ್ತನೆಗಳು: ಒಂಬತ್ತು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ರಚಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಿದ 'ಬೃಹಸ್ಪತೇ' ಕೀರ್ತನೆಯು ಅವರ ಶಿಷ್ಯನ ಹೊಟ್ಟೆನೋವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಿತು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ.
ವಿಭಕ್ತಿ ಕೀರ್ತನೆಗಳು: ಸಂಸ್ಕೃತದ ಎಂಟು ವಿಭಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಧುರೆಯ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮನವರ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳು.
ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಕಾಲ
ದೀಕ್ಷಿತರ ರಚನೆಗಳು ವೆಂಕಟಮಖಿಯ 72 ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಅವರ ಕೀರ್ತನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಅವರ ಶೈಲಿಯು 'ವಿಲಂಬ ಕಾಲ'ದಲ್ಲಿ (ನಿಧಾನಗತಿಯಲ್ಲಿ) ಇರುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೆ, ರಾಗದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. 'ಅಮೃತವರ್ಷಿಣಿ' ರಾಗವನ್ನು ಹಾಡಿ ಬರಗಾಲದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಬರಿಸಿದ ಚಮತ್ಕಾರವು ಅವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
ದೀಕ್ಷಿತರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳನ್ನು ಎಟ್ಟಯಪುರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. 1835ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 21ರಂದು (ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ ದಿನ), ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರು 'ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಮೇ ಮುದಂ ದೇಹಿ' ಎಂಬ ಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರು ವಿಧಿವಶರಾದರು.
ದೀಕ್ಷಿತರ ಕೀರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಗಾಢವಾದ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಘನತೆ ಇಂದಿಗೂ ಸಂಗೀತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಜರಾಮರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.
ಕನ್ನಡ
ವಿಭಿನ್ನ ವಿಷಯಗಳು
Click on any topic to open
7
30
Astrology
Bhagavad Gita
Bhagavatam
Bharat Matha
Devi
Devi Mahatmyam
Ganapathy
Garuda Puranam
Glory of Venkatesha
Hanuman
Kathopanishad
Mahabharatam
Mantra Shastra
Mystique
Practical Wisdom
Purana Stories
Radhe Radhe
Ramayana
Rare Topics
Rigveda Explained
Rituals
Sages and Saints
Shiva
Spiritual books
Sri Suktam
Story of Sri Yantra
Temples
Vedas
Vishnu Sahasranama
Yoga Vasishta
26
17
10
0
