ಭಾರತದ ನದಿಗಳು ಕೇವಲ ಜಲಧಾರೆಗಳಲ್ಲ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಕೇವಲ ಹರಿಯುವ ನೀರಲ್ಲ; ಅವು ಈ ದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದ ಜೀವನಾಡಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ ನದಿಗಳನ್ನು ಜೀವದಾಯಿನಿ, ಪೋಷಿಸುವ ತಾಯಿ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವು ಪವಿತ್ರತೆ, ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ನದಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಅಬ್ಬರದ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಸ್ವಭಾವದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪುರುಷ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪುರುಷ ಸ್ವರೂಪಿ ನದಿಗಳು
ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ನದಿಗಳನ್ನು ಸ್ತ್ರೀ ದೇವತೆಗಳೆಂದು ಪೂಜಿಸಿದರೂ, ಪುರುಷ ದೇವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವ ಕೆಲವು ನದಿಗಳೂ ಇವೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ: ಪುರುಷ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಈ ನದಿಯ ರಭಸ ಮತ್ತು ರೌದ್ರ ಭಾವವೇ ಈ ಪುರುಷ ಸಂಕಲ್ಪಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ.
ಸೋನ್ ನದಿ: ಗಂಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಯಾದ ಸೋನ್ ನದಿಯನ್ನೂ ಪುರುಷನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು 'ಸೋನ್ಭದ್ರ' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ನದಿಗೆ ನರ್ಮದಾ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಮರಳಿನಿಂದಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ 'ಸೋನ್' (ಚಿನ್ನ) ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
ಇತರ ಪುರುಷ ನದಿಗಳು: ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ದಾಮೋದರ, ಅಜಯ ಮತ್ತು ರೂಪನಾರಾಯಣ್ ಮುಂತಾದ ನದಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪ್ರವಾಹದ ಕಾರಣ ಪುರುಷ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದೇವತಾ ಸ್ವರೂಪಿಣಿ ನದಿಗಳು
ನದಿಗಳನ್ನು ಮಾತೃ ದೇವತೆಗಳಾಗಿ ಕಾಣುವ ಪರಂಪರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ನಡೆದು ಬಂದಿದೆ.
ಗಂಗೆ: ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಭಗೀರಥನ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಒಲಿದು ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಇಳಿದು ಬಂದ ಗಂಗಾಮಾತೆಯೇ ಈ ನದಿ. ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ತಾಯಿಯೆಂದು ಗಂಗೆಯನ್ನು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಯಮುನಾ: ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಲೀಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಯಮುನೆಯು, ಸೂರ್ಯದೇವನ ಪುತ್ರಿ ಮತ್ತು ಯಮಧರ್ಮನ ಸಹೋದರಿ. ಭಕ್ತರು ಈ ನದಿಯನ್ನು ಯಮುನಾ ದೇವಿಯೆಂದು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.
ನರ್ಮದೆ: ಪರಮಶಿವನ ಬೆವರಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಕಾರಣ 'ಶಾಂಕರಿ' ಅಥವಾ 'ಶಿವಪುತ್ರಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪವಿತ್ರ ನದಿ ನರ್ಮದೆ. "ನರ್ಮದೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಲೂ ಶಿವಲಿಂಗ" ಎಂಬುದು ಜನಜನಿತ ಮಾತು, ಇದು ಅದರ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ.
ಸರಸ್ವತಿ: ಜ್ಞಾನ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳ ಅಧಿದೇವತೆಯಾದ ಸರಸ್ವತಿಯು, ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನದಿ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಳು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ನದಿ ಅಂತರ್ವಾಹಿನಿಯಾಯಿತೆಂದು, ಆದರೆ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಪೂಜೆ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ಗೋದಾವರಿ: 'ದಕ್ಷಿಣ ಗಂಗೆ' ಎಂದು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗೋದಾವರಿಯು, ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಪವಿತ್ರ ನದಿಯಾಗಿದೆ.
ಕಾವೇರಿ: ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಜೀವನಾಡಿಯಾದ ಕಾವೇರಿಯನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ, 'ಕಾವೇರಮ್ಮ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೃಷ್ಣಾ: ಹೆಸರು ಪುರುಷನದ್ದಾದರೂ, ಈ ನದಿಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 'ಕೃಷ್ಣವೇಣಿ' ಎಂದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ನದಿಯೂ ಭಾರತದ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ನದಿಯಾಗಿದೆ.
ಸಿಂಧು: ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ 'ಹಿಂದುಸ್ಥಾನ್ (ಸಿಂಧುಸ್ಥಾನ್)' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದ ಸಿಂಧೂ ನದಿಯನ್ನು ವೇದ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ದೇವತೆಯೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಕೇವಲ ಜಲಮೂಲಗಳಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರ ನಂಬಿಕೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿವೆ. ಅವು ಈ ನೆಲದ ಚೈತನ್ಯ ಮತ್ತು ಜನರ ಬದುಕಿನ ಸ್ಫೂರ್ತಿ.
ಕನ್ನಡ
ವಿಭಿನ್ನ ವಿಷಯಗಳು
Click on any topic to open
7
30
Astrology
Bhagavad Gita
Bhagavatam
Bharat Matha
Devi
Devi Mahatmyam
Ganapathy
Garuda Puranam
Glory of Venkatesha
Hanuman
Kathopanishad
Mahabharatam
Mantra Shastra
Mystique
Practical Wisdom
Purana Stories
Radhe Radhe
Ramayana
Rare Topics
Rigveda Explained
Rituals
Sages and Saints
Shiva
Spiritual books
Sri Suktam
Story of Sri Yantra
Temples
Vedas
Vishnu Sahasranama
Yoga Vasishta
26
17
10
0
