ಸಿದ್ಧಗೊಂಡಿದೆ ಅಯೋಧ್ಯೆ, ಜರ್ಜರಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ದಶರಥ

ಅಯೋಧ್ಯಾ ಕಾಂಡದ ಮರ್ಮವನ್ನು ಅರಿಯಲು, ನಾವು ಅಂದು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದ ಆ ಒಂದು ಅಪೂರ್ವ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಾಣಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ರಾಮಾಭಿಷೇಕದ ಸಕಲ ಸಿದ್ಧತೆಗಳೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿವೆ... ಆದರೆ ಆ ಸಂಭ್ರಮದ ಮರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಟು ಸತ್ಯದ ಅರಿವು ಮಾತ್ರ ಯಾರಿಗೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಇಂದಿನ ದೃಶ್ಯ ಆರಂಭವಾಗುವುದು ಒಂದು ಭವ್ಯವಾದ ಶ್ವೇತ ಗಜದಿಂದ — ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯ ನಡುವಿನ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ, ಆ ಮಂಜುಳ ಮುಂಜಾನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ.

ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರವು ಉದಯಿಸಿದೆ. ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ತೊಳೆದು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಗರದ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಧ್ವಜಗಳು ರಾರಾಜಿಸುತ್ತಿವೆ. ವೈದಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಸೇವಕರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಒಂದೇ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ — ಅದುವೇ ರಾಮಾಭಿಷೇಕ.

ಈ ಸಂಭ್ರಮದ ವಾತಾವರಣದ ನಡುವೆ, ಸ್ವರ್ಣಾಭರಣ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಆ ಶ್ವೇತವರ್ಣದ ಆನೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ವಾಹನವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ರಾಜಧರ್ಮದ ಜೀವಂತ ಸಂಕೇತ. ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಜನತೆಗೆ ಅದು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಮೌನ ಸಂದೇಶವೊಂದೇ:
“ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ಶುಭ ಘಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.”

ಆನೆಯ ಕುಂಭಸ್ಥಳದ ಮೇಲಿರುವ ಸುವರ್ಣ ಆಭರಣಗಳು, ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲಿರುವ ಪೀತಾಂಬರ, ಕೊರಳಿನಲ್ಲೊಪ್ಪುವ ಕಮಲದ ಹಾರಗಳು — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇಂದಿನ ದಿನವು ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರವೆಂಬುದನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿವೆ.

ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಮಾವುತನೂ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರಧಾರಿ. ಶುಭ್ರವಾದ ಬಿಳಿ ಪೇಟ, ಅಚ್ಚಕಟ್ಟಾದ ವಸ್ತ್ರ, ಮತ್ತು ಗಂಭೀರವಾದ ಮುಖಭಾವ — ಅವನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆತುರವಿಲ್ಲ. ಮಾವುತ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಸೇವಕನಲ್ಲ; ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವನು ರಾಜವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಅಂಗ. ಆನೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿದಾಗಲೇ ಮೆರವಣಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುವುದು — ಮತ್ತು ಮಾವುತ ಸಂಜ್ಞೆ ನೀಡಿದಾಗಲೇ ಆನೆ ಸಾಗುವುದು.

ಈ ಶಾಂತ, ಸಂಯಮದ ದೃಶ್ಯವು ರಾಮಾಯಣದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದರ ಆತ್ಮವು ಅಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ. ಈ ಮೌನದ ಆಳ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದು.

ರಾಮಾಯಣವು ಕೇವಲ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ವನವಾಸದ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಇದು ರಾಜಧರ್ಮ, ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಟನೆಯ ಮಹಾಗಾಥೆ.

ಯಾವಾಗ ಒಬ್ಬ ಯುವರಾಜ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲ, ರಾಜಲಾಂಛನಗಳೂ ಸಜ್ಜಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಶ್ವೇತ ಗಜವು ಶಾಂತಿ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರತೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ.

ಈ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಆನೆಯು ಅಲುಗಾಡದೆ ನಿಂತಿರುವುದು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸೂಚನೆ. ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲಕ್ಕಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಲಿ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲ. ರಾಜಕೀಯವು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ — ಅಂದು ಅದು ಮುಂಜಾನೆಯ ಸಮಯವಾಗಿತ್ತು... ಮುಂಜಾನೆ ಎಂದರೆ ‘ನವ ಆರಂಭ’ದ ಸಂಕೇತ.

ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಅಂದು ಅದೇ ಏಕೈಕ ಸತ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

ಈಗ ನಾವು ಅರಮನೆಯ ಅಂತರಾಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸೋಣ.
ಅಲ್ಲಿ ರಾಜ ದಶರಥನು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಜರ್ಜರಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಕೈಕೇಯಿ ತನ್ನ ಹಠದ ವರಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಯಾಗಿದೆ.
ರಾಮನನ್ನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರವೂ ಜಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ಅರಮನೆಯ ಹೊರಗೆ — ಈ ಭೀಕರ ಸತ್ಯದ ಕಿಂಚಿತ್ ಸುಳಿವು ಯಾರಿಗೂ ಇಲ್ಲ.

ಇದುವೇ ಅಯೋಧ್ಯಾ ಕಾಂಡದ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರ ವಿಪರ್ಯಾಸ:
ಒಂದೆಡೆ ಇಡೀ ನಗರವು ಉತ್ಸವದ ಸಡಗರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ರಾಜಮಹಲು ಮೌನ ರೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದೆ.

ಹೊರಗೆ — ಧ್ವಜಗಳು, ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ, ಶಂಖನಾದ ಮತ್ತು ಮಂಗಲ ಗಜ.
ಒಳಗೆ — ಆರ್ತನಾದ, ಅಪಾರ ವೇದನೆ ಮತ್ತು ಮರಣಾಂತಿಕ ನೋವು.

ಹೊರಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿರುವುದು ಸತ್ಯವಲ್ಲ — ಅದು ಕೇವಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮಾತ್ರ.

ಈ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಜನರ ಗುಂಪು ದೂರದಲ್ಲಿ ಮಸುಕಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಅವರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಆತಂಕವಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಕಾತರದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಬೌದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾತಿದೆ — “ಅಜ್ಞಾನವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶಾಂತಿಯ ರೂಪ ತಾಳುತ್ತದೆ.”

ಅಯೋಧ್ಯೆಯು ಇಂದು ಅಂತಹದ್ದೇ ಒಂದು ಭ್ರಮೆಯ ಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿದೆ — ಅರಮನೆಯ ಬಾಗಿಲುಗಳ ಒಳಗೆ ಎಂತಹ ದುರಂತವು ಮಿನುಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಅರಿವು ಅವರಿಗಿಲ್ಲ.

ಆ ಶ್ವೇತ ಗಜವು ಅಯೋಧ್ಯೆಯು ರಾಮನನ್ನು ಯುವರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ರಾಮನ ವನವಾಸವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಾಗದೆ, ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.

ಜನತೆಯ ಆಸ್ಥೆ, ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಅಚಲ ವಿಶ್ವಾಸಗಳು ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದವು — ರಾಮನೇ ನಮ್ಮ ಪ್ರಭು ಎಂದು. ಆನೆ ಆ ಸಾಮೂಹಿಕ ನಿಷ್ಠೆಯ ದೃಶ್ಯರೂಪವಾಗಿದೆ.

ಈಗ ಇನ್ನೊಂದು ಆಯಾಮವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.
ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರಥಿ ಸುಮಂತ್ರನು ಇದೇ ಪ್ರಾಂಗಣವನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗಲಿದ್ದಾನೆ. ಅಯೋಧ್ಯಾ ನಿವಾಸಿಗಳು ಯಾವ ದೃಶ್ಯವನ್ನು “ರಾಮಾಭಿಷೇಕದ ಶುಭಾರಂಭ” ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೋ, ಸುಮಂತ್ರನು ಅದೇ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕುವ ಸುದ್ದಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಆದರೆ ಪಾಪ, ಸುಮಂತ್ರನಿಗೂ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.

ಅವನು ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಂತೆ, ಆನೆಯಂತೆ, ಆ ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ ಇದನ್ನೇ ನಂಬಿದ್ದಾನೆ —
“ಇಂದು ರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ನಡೆಯಲಿದೆ.”

ಈ ಇಡೀ ದೃಶ್ಯದ ನೈಜ ತೂಕವಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿಯೇ — ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗುತ್ತಿರುವ ಆ ಮಹಾದುರಂತವು ಯಾರಿಗೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ.

ಭಾರತೀಯ ರಾಜಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆನೆಯು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತ, ರಥವು ವೇಗದ ಸಂಕೇತ, ಛತ್ರವು ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸಂಕೇತ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಕೇತಗಳ ಸಂಗಮವೇ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ.

ಯಾವಾಗ ಈ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕವು, ಕಣ್ಣುಮುಚ್ಚಿ ಬಿಡುವುದರೊಳಗೆ ವನವಾಸವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಆಗ ಓದುಗನಿಗೆ ಅತೀವ ನೋವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ — “ಎಲ್ಲವೂ ಎಷ್ಟು ಹತ್ತಿರವಿತ್ತು!” ಎಂದು.

ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ದಶರಥ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ರಾಮ ಇನ್ನೂ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ಅಯೋಧ್ಯೆಯು ಇನ್ನೂ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿದೆ.

ಆದರೆ ವನವಾಸದ ಮೊದಲ ಮಾನಸಿಕ ಹಂತವು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಆರಂಭವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ — ಆ ಶ್ವೇತ ಗಜವು ಮೌನವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾಗಲೇ.

ಹಾಗಾಗಿ, ಈ ದೃಶ್ಯವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಚಿತ್ರವಲ್ಲ — ಇದು ರಾಮಾಯಣದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬಿರುಕು.
ಹೊರಗೆ ಇನ್ನೂ ರಾಜವೈಭವವಿದೆ...
ಆದರೆ ಒಳಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ವನವಾಸದ ವಿಧಿಲಿಖಿತ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ರಾಮನ ವನವಾಸವು ಅವನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಬೀದಿಗಿಳಿದ ದಿನದಿಂದ ಶುರುವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಅದು ಶುರುವಾಗುವುದು ಆ ಕ್ಷಣದಿಂದ — ಯಾವಾಗ ಶ್ವೇತ ಗಜವು ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆಯೋ... ಮತ್ತು ಆ ಅಭಿಷೇಕವು ನಡೆಯಲೇ ಇಲ್ಲವೋ, ಅಂದಿನಿಂದ.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi