పర్యావరణ స్పృహలో మన ప్రాచీన వారసత్వం

నేటి పర్యావరణ సంక్షోభాన్ని చూస్తుంటే, మన పూర్వీకులు ప్రకృతితో ఎంత మమేకమై, గౌరవంగా జీవించారో తలచుకుంటే అబ్బురమనిపిస్తుంది. అత్యల్ప జనాభా, ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలి ఉన్న ఆ కాలంలో, వారు నదులను కేవలం జలవనరులుగా చూడలేదు; జీవధార అయిన 'నదీమతల్లి'గా, పవిత్ర దేవతగా ఆరాధించారు. ఆ భక్తి, గౌరవభావన నుండే నదుల పవిత్రతను కాపాడేందుకు అద్భుతమైన నియమావళిని రూపొందించుకున్నారు. అది వారి ఉన్నతమైన 'సంస్కృతి'కి నిలువుటద్దం.

పరిశుభ్రత... నది పవిత్రతకు భంగం కలగకుండా

వ్యక్తిగత పరిశుభ్రతకు అత్యంత ప్రాధాన్యతనిచ్చినా, దాని ప్రభావం నదులపై పడకుండా వారు తీసుకున్న జాగ్రత్తలు అమోఘం.

మలమూత్ర విసర్జనానంతరం శుభ్రపరచుకోవడానికి నేరుగా నదిలోకి దిగడం పూర్తిగా నిషిద్ధం. నది నుండి నీటిని ఒక పాత్రలోకి తీసుకుని, ఒడ్డుకు వచ్చి తమను తాము శుభ్రపరచుకోవాలి.

ఉద్ధృతేన జలేనైవ శౌచం కుర్యాత్ జలాత్ బహిః

అలాగే, దంతధావనం విషయంలోనూ ఇదే సూత్రాన్ని పాటించేవారు. వేప, మామిడి వంటి ఔషధ గుణాలున్న పుల్లలతో పళ్లు తోమినా, నదిలోకి మాత్రం ఉమ్మివేయరాదు. నది నుండి నీటిని తీసుకుని, ఒడ్డున పుక్కిలించి, ఆ నీటిని కూడా నదిలో కలవకుండా జాగ్రత్తపడేవారు. దీని వెనుక ఉన్న ఉద్దేశ్యం ఎంతో ఉన్నతమైనది - 'నది మనకు దేవత, ఆమెను అపవిత్రం చేయడం మహా పాపం.'

యేన కేన చ పత్రేణ కాష్ఠేన చ జలాద్ బహిః

కార్యం సంతర్జనీం త్యజ్య దంతధావనమీరితిం

భక్తితో స్నానం... భైరవుని అనుమతితో

నదిలో స్నానం చేయడం కూడా ఒక పవిత్రమైన అనుష్ఠానం. అది కేవలం దేహాన్ని శుభ్రపరచుకోవడం కాదు, ఆత్మను శుద్ధి చేసుకునే యజ్ఞం. నదీ సంరక్షకుడైన భైరవునికి ప్రార్థన చేసి, ఆయన అనుమతి తీసుకున్న తర్వాతే స్నానమాచరించాలి.

భైరవాయ నమస్తుభ్యం అనుజ్ఞాం దాతుమర్హసి

ధరించిన వస్త్రాలతోనే భక్తిశ్రద్ధలతో నదిలో మునిగి లేవడమే నాటి స్నానం. సబ్బులు, షాంపూలు వంటి రసాయనాలతో నదీ జలాన్ని విషపూరితం చేసే కనీస ఆలోచన కూడా వారికి లేదు.

వస్త్రధావనం ఒడ్డున... నదిలో కాదు

నదులు, పుణ్యతీర్థాలలో బట్టలు ఉతకడం తీవ్రంగా నిషేధించబడింది. స్నానం చేసిన వస్త్రాలను ఇంటికి గానీ, బావుల వద్దకు గానీ తీసుకువెళ్లి, ఒక బండరాయిపై ఉతికి శుభ్రపరచుకోవాలి. అవసరమైతే, నది నీటిని ఇంటికి తీసుకువెళ్ళి వాడుకోవచ్చు, కానీ మురికి నీటిని మాత్రం తిరిగి నదిలో కలపరాదు.

నద్యాదితీర్థస్నానే తు స్నానవస్త్రం న శోధయేత్

వాపీకూపగృహాదౌ తు స్నానాదూర్ధ్వం నయేత్ బుధః

శిలాదార్వాదికే వాపి జలే వాపి స్థలేఽపి వా

సంశోధ్య పీడయద్వస్త్రం పితౄణాం తృప్తయే ద్విజః

వర్తమానానికి పూర్వీకుల సందేశం

నేడు మనం నదులను మురుగు కాలువలుగా, పారిశ్రామిక వ్యర్థాలను పారబోసే ప్రదేశాలుగా మార్చేశాం. ప్రకృతిని దైవంగా భావించి, దాని ప్రతి అణువునూ గౌరవించిన గొప్ప సంస్కృతికి వారసులమైన మనం, ఈ ప్రాచీన నియమాల నుండి స్ఫూర్తి పొందాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. ఇవి కేవలం మూఢ నమ్మకాలు కావు, పర్యావరణ పరిరక్షణను బోధించే శాస్త్రీయ జీవన విధానాలు. ఆ జ్ఞానాన్ని పునరుద్ధరించుకోవడం నేటి తరానికి అత్యవసరం.

• ప్రాచీన కాలంలో నదులను కేవలం నీటి వనరులుగా కాకుండా 'నదీమతల్లి'గా ఎందుకు ఆరాధించేవారు?
  మన పూర్వీకులు ప్రకృతిని భౌతిక వస్తువుగా కాకుండా జీవశక్తిగా చూశారు. నదులు వ్యవసాయానికి, జీవరాశి మనుగడకు ప్రాణాధారం. అందుకే నదులను సాక్షాత్తు దేవతలుగా భావించి పూజించడం వల్ల, వాటి పట్ల గౌరవం పెరిగి, మానవుడు స్వార్థం కోసం నదిని కలుషితం చేయకుండా ఉంటాడనే ఉన్నతమైన సంస్కృతి ఇందులో దాగి ఉంది.
• శౌచం (పరిశుభ్రత) కోసం నది నీటిని వాడుకునేటప్పుడు 'జలాత్ బహిః' (నీటికి వెలుపల) అనే నియమం వెనుక ఉన్న శాస్త్రీయ రహస్యం ఏమిటి?
  నది నీటిలో నేరుగా విసర్జన చేయడం వల్ల హానికరమైన బ్యాక్టీరియా మరియు వ్యాధికారక క్రిములు వేగంగా వ్యాపిస్తాయి. నీటిని పాత్రలోకి తీసుకుని ఒడ్డున శుభ్రపరచుకోవడం వల్ల, భూమి సహజసిద్ధమైన ఫిల్టర్‌గా పనిచేసి మలినాలను నదిలోకి చేరకుండా అడ్డుకుంటుంది. ఇది ప్రాచీన కాలంలోనే పాటించిన గొప్ప ప్రజారోగ్య సూత్రం.
• దంతధావనం చేసేటప్పుడు నది నీటిని నోటిలో పోసుకుని తిరిగి నదిలోనే ఉమ్మివేయకూడదు అనడంలో ఉన్న అంతరార్థం ఏమిటి?
  ఉమ్మి అనేది శరీరంలోని ఒక ఉచ్ఛిష్ట పదార్థం. ఒక వ్యక్తి నోటిలోని క్రిములు నది ద్వారా వేలమందికి వ్యాపించే ప్రమాదం ఉంది. అందుకే నది నీటిని గౌరవిస్తూ, మురికిని ఒడ్డునే వదలాలనే నిబంధన పెట్టారు. ఇది సామాజిక బాధ్యతను మరియు వ్యక్తిగత క్రమశిక్షణను నేర్పుతుంది.
• స్నానం చేయడానికి ముందు భైరవుని అనుమతి తీసుకోవడం వెనుక ఉన్న రహస్యం ఏమిటి?
  పురాణాల ప్రకారం క్షేత్రపాలకుడైన భైరవుడు జలాలను రక్షిస్తుంటాడు. ఈ ప్రార్థన చేయడం వెనుక ఉన్న ఉద్దేశ్యం ఏమిటంటే, నదిలోకి దిగేటప్పుడు భయం లేదా అజాగ్రత్త లేకుండా, ఒక పవిత్రమైన పని చేస్తున్నామనే స్పృహతో ఉండటం. ప్రకృతికి మనం యజమానులం కాదని, అనుమతి తీసుకుని వాడుకునే అతిథులమని ఇది గుర్తు చేస్తుంది.
• నదుల్లో సబ్బులు, షాంపూలు వాడకపోవడం నేటి కాలానికి ఏ విధంగా సందేశాత్మకం?
  పూర్వీకులు వాడిన శీకాయ లేదా కుంకుడుకాయ వంటివి సహజ సిద్ధమైనవి. నేటి రసాయన సబ్బులు నదిలోని ఆక్సిజన్ స్థాయిని తగ్గించి జలచరాల మరణానికి కారణమవుతున్నాయి. రసాయన రహిత జీవనం ద్వారానే నదులను పునరుజ్జీవింపజేయగలమని మన పూర్వీకులు వేల ఏళ్ల క్రితమే ఆచరించి చూపారు.
• 'నద్యాదితీర్థస్నానే తు స్నానవస్త్రం న శోధయేత్' అనే శ్లోకం బట్టలు ఉతకడం గురించి ఏం చెబుతోంది?
  పుణ్యతీర్థాలలో లేదా నదుల్లో స్నానం చేసిన వస్త్రాలను అక్కడే ఉతకడం నిషిద్ధం. ఆ మురికి బట్టలను ఇంటికి తీసుకువెళ్లి బావుల వద్ద లేదా బండలపై ఉతకాలి. దీనివల్ల నదిలోని నీరు నిర్మలంగా ఉంటుంది. నదిని చాకలి రేవుగా మార్చకూడదనే కఠినమైన పర్యావరణ నియమం ఇందులో ఉంది.
• ప్రాచీన నియమాల్లో దాగి ఉన్న 'మర్మం' లేదా రహస్యం ఏమిటి?
  ఈ నియమాల వెనుక ఉన్న అతిపెద్ద రహస్యం 'ఆత్మ నియంత్రణ'. చట్టాలు లేకపోయినా, శిక్షలు పడకపోయినా, 'దైవం చూస్తున్నాడు' అనే భయంతో మనిషి ప్రకృతికి హాని చేయకుండా ఉండటమే ఈ సంస్కృతిలోని అసలైన మర్మం.
• పితృదేవతల తృప్తి కోసం వస్త్రాన్ని ఒడ్డునే పిండాలని ఎందుకు చెప్పారు?
  శాస్త్ర ప్రకారం స్నానం తర్వాత వస్త్రాన్ని నదిలో కాకుండా ఒడ్డున పిండాలి. ఇది పితృదేవతలకు తృప్తినిస్తుందని నమ్ముతారు. అంటే, మన పితృదేవతలు (పూర్వీకులు) మనకు స్వచ్ఛమైన నీటిని ఇచ్చారు, మనం కూడా భవిష్యత్తు తరాలకు అదే స్వచ్ఛతను అందించాలనే వారసత్వ బాధ్యతను ఇది గుర్తు చేస్తుంది.
• నేటి పారిశ్రామిక వ్యర్థాల సమస్యకు పూర్వీకుల జీవనశైలి ఎలాంటి పరిష్కారం చూపుతుంది?
  నదిలోకి ఎలాంటి మలినం చేరకూడదనే పూర్వీకుల నియమం నేటి పరిశ్రమలకు వర్తింపజేస్తే, ప్రతి ఫ్యాక్టరీ తన వ్యర్థాలను శుద్ధి చేసి బయటకు వదలాలి లేదా నదికి దూరంగా ఉండాలి. 'ప్రకృతి మన అవసరాలకు మాత్రమే, మన దురాశకు కాదు' అనే భావనే నేటి పర్యావరణ సంక్షోభానికి ఏకైక పరిష్కారం.
• ఈ ప్రాచీన నియమాలను కేవలం మూఢనమ్మకాలుగా కొట్టిపారేయవచ్చా?
  ఖచ్చితంగా లేదు. ఇవి అత్యంత శాస్త్రీయమైన పర్యావరణ పరిరక్షణ సూత్రాలు. నది పరివాహక ప్రాంతాలను ఎలా శుభ్రంగా ఉంచాలి, జలవనరులను ఎలా గౌరవించాలి అనే అంశాలపై ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద సివిల్ ఇంజనీరింగ్ లేదా ఎన్విరాన్మెంటల్ సైన్స్ కోర్సుల కంటే ఈ సంప్రదాయ నియమాలు గొప్ప ఫలితాలను ఇచ్చాయి. వీటిని పునరుద్ధరించడమే నేటి తరం యొక్క కర్తవ్యం.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi